de hond van de buren

2011-12-02T13:46:00.006+01:00

Vrijheid

Laat ik één ding vooropstellen: ik geloof niet in complottheoriën. Ik geloof niet in een grote vergaderruimte met een ovale tafel van massief eiken waar presidenten, topmanagers en bankiers samenkomen om — bulderend van het lachen — te kijken naar een wand vol tv-schermen met daarop het dagelijks leven van de nietsvermoedende burger. Obama zal vast ook geen witte kat hebben, die hij zachtjes over het bolletje aait terwijl het beest spinnend op zijn schoot ligt. Maar toch wilde ik even een opsomming maken van een aantal beperkende zaken die tegenwoordig onderdeel uitmaken van ons leven.

Terwijl de laatste resten van onze eigen “Arabische lente” (de Occupy-beweging) met harde hand worden opgeruimd en de hoofden van alle Amerikanen en Europeanen inmiddels gericht zijn op nog meer kerstcadeaus kopen dan vorig jaar,weten we één ding zeker. We zijn minder vrij dan ooit.

1) Economisch

Het hoeft geen verrassing te heten dat we ons in een economische crisis bevinden. Er zijn een heel scala aan oorzaken aan te wijzen, maar waar ik me nu op wil richten zijn de gevolgen voor onszelf.

We beginnen langzaam te wennen aan het idee dat we langer door zullen moeten werken en dat we meer geld kwijt zullen zijn aan sociale zekerheden als gezondheid, onderdak en pensioen. Prijzen stijgen en dat betekent dat veel mensen met een lening of een hypotheek meer moeite zullen hebben om hun schuld af te lossen. Zij zullen langer moeten werken om het geld bij elkaar te krijgen en dus zullen zij meer rente moeten betalen. Veel banken kunnen moeilijker (lees: tegen slechtere voorwaarden) geld lenen en daardoor verdampen onze pensioenen en zal er langer moeten worden gespaard om hetzelfde bedrag op te bouwen als vroeger.

2) Sociaal
Sinds 11 september en The War on Terror zijn we gewend geraakt aan een overheid die ons overal en op elk moment kan vragen om onze identiteit kenbaar te maken. Als je wordt aangehouden en je hebt geen ID-kaart bij je, dan krijg je een boete.

Als we op vakantie gaan, gaan we liefst een beetje op tijd naar het vliegveld omdat we weten dat het lang kan duren voordat iedere passagier gecontroleerd is. Uit naam van de algehele veiligheid, verpakken wij minuscule flesjes vloeistof in een afsluitbaar platsic zakje en lopen wij — ontdaan van riem, kettingen en schoenen — met afzakkende broek onder een poortje door.

Op straat, in de bus en op het station worden steeds meer bewakingscamera's gehangen.

Als je wordt verdacht van terrorisme, gelden er andere regels. Je kan afgeluisterd worden, vrienden en familie worden nagetrokken, je mag gefouilleerd worden, je huis kan zonder huiszoekingsbevel worden doorzocht en je kan (zie de “damschreeuwer”) voor langere tijd worden opgesloten zonder dat daar meer dan een verdenking voor nodig is.

3) Privé
WikiLeaks onthulde het deze week nog maar eens: 9/11 gaf bedrijven een vrijbrief om spionageapparatuur te ontwikkelen en de hiermee verkregen gegevens door te spelen aan inlichtingendiensten, bedrijven en regeringen. Niet alleen Arabische landen hebben zich hieraan schuldig gemaakt, ook Duitsland heeft software liggen waarmee ingebroken kan worden op je computer. Via de webcam kan worden meegekeken en via de microfoon kan worden meegeluisterd.

Ook deze week openbaar gemaakt: 140 miljoen smartphones, overal ter wereld, zijn voorzien van software om gesprekken af te luisteren, sms'jes te lezen en de locatie van de telefoon te bepalen.

Vrijwillig delen we onze foto's en interesses met onze vrienden op Facebook. Facebook verdient aan haar site door gegevens beschikbaar te stellen aan bedrijven. Op deze manier weten zij bijvoorbeeld hoe oud je bent, waar je woont, wat je beroep is en wie je vrienden zijn.

4) Pers
De aanpak van het eerder genoemde WikiLeaks is een goed voorbeeld van moderne censuur. Er is op allerlei wijze geprobeerd om deze organisatie monddood te maken door geldstromen stop te zetten, de site uit de lucht te halen en oprichter Assange op te sluiten. Afgezien van de methode die WikiLeaks handhaaft, is het belang van openheid ontegenzeggelijk het belang van ons allemaal.

Het schandaalblaadje News of the World heeft jarenlang Britse sterren afgeluisterd en geïntimideerd. De directeur, de redactie en de journalisten staan hiervoor terecht in een langlopend proces. Je zou je schouders kunnen ophalen omdat de slachtoffers mensen zijn die zelf de publiciteit hebben opgezocht door bekend te worden, maar dat dit jarenlang heeft kunnen plaatsvinden zonder juridische gevolgen is ook voor ons zorgwekkend.

2011-11-13T15:15:00.013+01:00

HOE GELD WERKT

Het systeem wat wij de economie noemen is geen natuurverschijnsel, maar een door mensen bedacht concept. Toch accepteren we allemaal de wetten en het ingewikkelde jargon dat er bij komt kijken alsof het niet anders zou kunnen. Lijkt het je allemaal te saai en te moeilijk om je er druk over te maken? Vraag je je af wat mensen bezield om in een tentje te gaan slapen, midden in de stad? Hier volgt een kort en helder overzicht met enkele belangrijke vragen en antwoorden, zodat je nooit meer hoeft te zeggen dat je het niet snapt.

1) Waar komt geld vandaan?

Als de overheid geld nodig heeft, dan leent zij dit van de Europese Centrale Bank (ECB). De ECB (waar de Nederlandse Bank onderdeel van is) is geheel onafhankelijk van welke staat dan ook. Dat betekent dat iedere Europese regering alleen aan geld kan komen door dit te lenen van particuliere banken. Dit systeem is in feite een kopie van de Amerikaanse Federal Reserve (FED).

2) Wat is geld eigenlijk?
Geld is een betaalmiddel dat voor een klein deel bestaat uit munten en briefgeld en voor een groot deel uit afspraken (zie verderop). Aangezien we nu weten dat al het geld geleend is van een particuliere organisatie, weten we ook dat elk bankbiljet en elke munt in onze portemonnee een schuld vertegenwoordigt van de overheid aan het ECB. Geld is dus nooit jouw eigendom, maar blijft van de bank.

Dat is niet alles. Zoals bij elke lening, wordt er ook nu rente gerekend. Geld is dus schuld aan de bank plus rente. Een briefje van €10 vertegenwoordigt zodoende niet alleen het bedrag dat er op vermeld staat, maar ook een x-bedrag aan “onzichtbare” rente.

3) Wat bepaalt de waarde van geld?
Vroeger betaalde men met stukjes goud of een ander kostbaar metaal. Toen papier werd uitgevonden, kwam men er achter dat het veel handiger was om het goud veilig op te bergen en de waarde ervan te laten vertegenwoordigen door biljetten. Elk biljet stond zodoende voor een bepaalde hoeveelheid goud. Aangezien snel duidelijk werd dat iedereen de biljetten evenveel waarde toekende als goud, werd het steeds verleidelijker om biljetten uit te geven zonder dat daar een hoeveelheid goud tegenover stond. Het vertrouwen in de bank was simpelweg genoeg.

Sindsdien wordt ons geld niet vertegenwoordigd door goud of welk ander edelmetaal dan ook. Het wordt letterlijk gecreeërd. Inderdaad: datgene waar we allemaal afhankelijk van zijn – datgene wat het verschil maakt tussen rijkdom of de goot, is niets anders dan wat cijfertjes op een computerscherm.Veruit het meeste geld bestaat namelijk alleen virtueel.

4) Hoe wordt geld gemaakt?
Bankkapitaal wordt door de bank geschapen op het moment dat een klant (jij, ik, de overheid) een lening afsluit. Het uitgeleende bedrag wordt op de balans geplaatst aan de passiva-zijde en de betalingsverplichting van de lener aan de activa-zijde. Dat is alles! Dit is een zuiver boekhoudkundige handeling, wat betekent dat er dus niet daadwerkelijk geleend wordt uit een kluis met geld. Het is alleen een afspraak.

Helaas betekent het niet kunnen aflossen van je hypotheek wel degelijk dat de bank jouw huis kan innemen. Jouw lening, die dus puur fictief is, staat tegenover tastbare goederen die je kan kwijtraken als je het gecreeërde geld — plus rente — niet terugbetaald! Anders gezegd: de bank verricht enkele administratieve handelingen en jij werkt vervolgens 20 jaar lang om hen daarvoor te betalen met jouw huis als onderpand.

5) Wat betekent dit?
Dit betekent dat geld alleen kan bestaan bij de gratie van schuld aan een particuliere bank. Dit betekent ook dat ongeveer 1/3 deel van het geld dat wij als belasting betalen, direct doorgesluisd wordt naar die bank, alleen om de rente over dit geld te kunnen betalen. Let wel: dit geld gaat niet naar onderwijs, betere wegen of de gezondheidszorg; dit geld gaat regelrecht naar een particuliere organisatie, zonder dat zij daar veel meer voor hebben hoeven doen dat wat cijfertjes intikken.

Het ergste is: aangezien er rente wordt berekend over al het aanwezige geld, moet er steeds meer worden geleend om die rente te kunnen voldoen. Het resulteert dus in een steeds groter wordende schuld. Dat is de reden waarom er steeds meer moet worden uitgegeven en geconsumeerd door de burger. De economie moet groeien, anders komt er geen geld binnen bij de bank. Het hele systeem kan dus alleen meer vooruit. Er zit geen rem op.

6) Ok, dus in 2008 hebben wij met belastinggeld banken overeind gehouden die zelf geld creeëren, waarvoor zij ons rente berekenen?
Inderdaad. En nu helpen wij Griekenland (en straks andere landen) met belastinggeld overeind te houden, vanwege een systeem dat waarde creeërt uit lucht. Het zijn overigens de banken en alle andere investeerders waarom deze landen überhaupt geholpen moeten worden. Zij hebben geld geleend (lees: verzonnen) aan Griekenland en dat moet worden terugbetaald.

Nog een stapje verder? Je kan je afvragen waarom er armoede bestaat als geld zomaar bijgemaakt kan worden. Je kan — nee, je moet — je afvragen waarom je een groot gedeelte van je leven alleen maar werkt om belastinggeld te genereren dat direct doorgeschoven wordt naar een particuliere bank. Een bedrijf dus. Het is absurbt en toch is het waar.

7) Wat moet ik hiermee?
Als je nog niet de behoefte voelt opkomen om je tent van zolder te halen en een plein te bezetten, denk dan op zijn minst over deze situatie na. Je kan niet blijven volhouden dat je er niks mee te maken hebt, terwijl Europa straks uit elkaar valt en je spaargeld langzaam verdampt. Zelfs al valt het straks allemaal mee, bedenk dan dat dit soort crises ingebakken zitten in het systeem. Het was niet de vraag of deze wankele constructie ooit zou imploderen, de vraag was wanneer. Aangezien er straks mensen zijn die heel veel geld gaan verdienen als Griekenland failliet gaat, weet je zeker dat er iets niet klopt.

• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

Bronnen: De Nederlandsche Bank (Wikipedia), Geld (Wikipedia), Power of the Purse (film), Zeitgeist (film).

De werkelijkheid is uiteraard te complex om in een korte column samen te vatten, zonder details weg te laten. Voor een uitgebreidere (maar boeiende) uitleg over hoe geld werkt, kijk naar Zeitgeist Addendum.

2011-10-29T14:56:00.004+02:00

VOOR DE BÜHNE

Het is niet gemakkelijk in het Vrije Westen, de laatste tijd. Het zijn bittere tijden. Terwijl de gure wind van de economische crisis ons hard om de horen fluit, zijn er ook nog enkele zuidelijke afvalligen die het de broeders in het noorden onnodig moeilijk maken. Maar, na urenlang vergaderen, ligt er sinds donderdag toch maar mooi een akkoord op tafel die Europa weer op de been moet helpen. Merkel en Sarkozy zullen zeggen dat het een flink boekwerk is met enkele daadkrachtige strofes, terwijl veel economen zich achter de oren krabben. “Een verzameling luchtkastelen”, “Niet daadkrachtig genoeg” klinkt het vanachter de bureaus in vele universiteiten. En wie moeten wij — het gewone volk — dan in godsnaam geloven? Moeten we ons spaargeld van de bank halen of zal het allemaal niet zo'n vaart lopen? Over het algemeen blijft toch vooral de smaak achter van Europese propaganda. Louter bedoeld om de gemoederen wat tot bedaren te brengen en de geesten vast rijp te maken voor een historische omwenteling; het verschuiven van de economische macht naar China, India en Brazilië. Maar ach, ze hebben het tenminste geprobeerd.

Het volk pikt het allemaal niet langer en zet haar tent op in het centrum van de stad. De Occupy-beweging gaat over méér dan alleen het kapitalisme of de grijpgrage handjes in het bankwezen. Het is boosheid over van alles dat zich hier samenbalt en de meest uiteenlopende bezoekers trekt. Midden in de stad bivakkeren is een uiting van onvrede geworden, een Gandhi-achtig verzet van geweldloos kamperen. Dus, ga je als zakenman— strak in het pak — nietsvermoedend naar je werk op maandagochtend, dan loop je de kans om te struikelen over het uitgestrekte been van een slapende anti-globalist. Tja, ik ben bang dat we Wall Street daar niet mee op de knieën krijgen. De komende weken zullen de echte idealisten inzien dat hun protest gekaapt is door op-straat-gezette krakers en gelegenheidshippies, die hun werkloze bestaan rechtvaardigen vanachter een megafoon en een spandoek. Teleurgesteld zullen ze één voor één afdruipen. Maar ach, ze hebben het tenminste geprobeerd.

In Den Haag maakt men zich nauwelijks druk om die kampeerders. Daar worstelen ze met andere zaken. Zo heeft het CDA vandaag een resolutie aangenomen over alleenstaande minderjarige vreemdelingen. Is het een ferm standpunt over het uitzetten van Mauro Manuel? Is het de langverwachte vuist op tafel van de dissidenten Ferrier en Koppejan? Nee, helaas. De resolutie gaat over ‘een beter asielbeleid in de toekomst’, wat dat ook moge zijn. We moeten nou eenmaal wel reëel blijven... Ook Jezus heeft af en toe voor lastige keuzes gestaan en het resultaat deed wel eens pijn, maar uiteindelijk moet je de dingen allemaal in een groter geheel zien. Wie zijn wij om te tornen aan het Grote Plan dat de Voorzienigheid voor ons in elkaar heeft gedraaid? Met de vandaag aangenomen resolutie probeert de partij wanhopig haar achterban tevreden te stellen zonder daar ook maar enige consequentie aan te verbinden. Maar ach, ze hebben het tenminste geprobeerd.

Stiekem houden we er van: symboolpolitiek. Als de stofwolken na al het tumult zijn opgetrokken en de kleren weer zijn gefatsoeneerd, is er niks lekkerder dan te kunnen constateren dat alles hetzelfde is gebleven als het was. Er schuilt een conservatief in ons allemaal. Zo praten we graag over de rol van het koningshuis zonder een beslissing te nemen. Of maken we ons graag even boos over het lot van een Angolese asielzoeker, terwijl we hoofdschuddend verder zappen. Het gaat allemaal om uiterlijk vertoon en de waan van de dag. En er is niks veranderlijker dan dat. Klapt u even mee?

2011-10-08T13:52:00.005+02:00

DE HAP UIT DE APPEL

Toen ik in 1998 begon met studeren aan de kunstacademie, had ik computers alleen nog maar gebruikt om spelletjes mee te spelen. Het eerste jaar van mijn studie knutselde ik daarom alles handmatig in elkaar. Een collage maken op A3, vervolgens fotocopiëren en — voilá — ik had een poster gemaakt! Zo deden de meesten van ons dat, simpelweg omdat we de computer nog niet echt als werktuig zagen. Pas in mijn tweede schooljaar durfde ik de computerruimte, een muf en nerderig hok, te betreden. Zoals het een kunstacademie betaamd, stonden er alleen maar Macs. Ronkende kasten, waarvan sommige vrolijk gekleurd. Ik heb daar vele malen tot in de avond door zitten ploegen. Mijn god, wat heb ik mijn onhandigheid met deze apparaten vervloekt, als ik weer eens — ten einde raad — de systeembeheerder om hulp moest vragen. Een en ander werd nog eens verergerd, omdat de computerruimte altijd bomvol was met mensen zoals ik. Voor het kleine bureautje van de systeembeheerder stond dan ook steevast een rij zoals je die nu nog tegenkomt op koopzondag bij Albert Heijn.

Toch lag het zelden aan de computer zelf. Natuurlijk, hij crashte regelmatig en een simpele bewerking uitvoeren in Photoshop ging steevast met de snelheid van een Franse film uit de jaren vijftig, maar de Mac zelf was een en al gebruiksvriendelijkheid. Zelfs ik, die was blijven steken bij een Sega Mega Drive, snapte de icoontjes en menu's intuïtief. Dat was de verdienste van het bedrijf uit Cupertino met een regenboog-appeltje als logo. Hoe anders was dat bij de grijze kast van een pc! Ik heb wekenlang bij mijn ouders moeten zeuren om een bijdrage los te peuteren voor het aanschaffen van mijn eerste iMac. Ze snapte niet waarom dat ding zo duur moest zijn en waarom ik niet gewoon een pc kocht, net als iedereen. Gelukkig gaf het kunnen uitwisselen van bestanden en de drogreden dat iedereen op school er nou eenmaal mee werkte, de doorslag. Anders had ik nog veel gefrustreerder achter een computer gezeten. Daar ben ik van overtuigd.

Voor ons gevoel bevonden we ons destijds in de voorhoede. Niet alleen waren we kunstacademiestudenten, wars van conventies en links-geëngageerd (dat mocht toen nog), maar we hadden ook onze eigen vaktaal (we spraken over schreefletters en verjongingen) en onze eigen Mac. Ik was dan ook zeer verbaasd toen de iPod, enkele jaren later, zijn intrede deed bij mijn vriendenkring. Mijn vrienden, die thuis werkten met Windows, kochten opeens een Apple-product! Achteraf was het logisch. De aantrekkingskracht van de iPod zat hem in dezelfde eenvoud die mij zo aansprak in een Mac. Het was niets meer dan een wit kastje ter grootte van een sigarendoosje, met een schermpje en een clickwheel eronder. Denk daar nog eens over na: de complexiteit van het beheren van je volledige muziekcatalogus, teruggebracht tot een cirkel met een knop in het midden! Dat was waarom het iedereen zo aansprak. Voor het eerst had je het gevoel dat een fabrikant daadwerkelijk had nagedacht over het gebruik van zijn product. Voor het eerst voelde je je meer dan alleen een consument. Je hoorde bij een beweging.

Nu is de grote inspirator achter deze beweging er niet meer. Voor iedereen die niet begrijpt waarom de wereld zich zo druk maakt over de dood van Steve Jobs, het volgende: het gaat niet zozeer om de man zelf, als wel om het merk. Hij was Apple. Een merk dat genoeg heeft aan de abstracte tekening van een appel om over de hele wereld herkend te worden. Bij hoeveel merken is de bedrijfsnaam zelf overbodig geworden? Zo revolutionair als de iPod was, samen met iTunes, zo briljant was de iPhone en — vooruit — de iPad. Een smartphone met internet was er al in 2007, toen de iPhone geïntroduceerd werd, maar het verschil zat hem in de apps. Deze kleine programmaatjes maakten van de iPhone een minicomputer die de functie van telefoon ver oversteeg. Het werd voor veel mensen een verlengstuk van hun sociale leven. Dat Apple in 2010 met een tablet zou komen, was overduidelijk, maar niemand kon vermoeden dat het apparaat in zo'n korte tijd zoveel huishoudens zou veroveren. Ik al helemaal niet. Het gaat dus niet om “zomaar een merk” en “zomaar een CEO” die dood gaat. In dit tijdperk van consumentisme, voelen veel mensen zich begrepen door een bedrijf als Apple. Hoe raar dat misschien ook klinkt.

In sprookjes is de appel altijd gevaarlijk — het lokmiddel van het kwaad. ‘It's more fun to become a pirate than to join the navy.’ In de echte wereld staat het nu symbool voor de aandacht waarmee je dingen kunt maken. Natuurlijk kan je ook kiezen voor louter functionaliteit en goedkope troep, zo zijn er genoeg mensen die zweren bij De Telegraaf of McDonalds. Maar ik wil er zelf liever niks mee te maken hebben. Het overlijden van Steve Jobs laat meer achter dan alleen een hap. Het is te hopen dat van Apple niet alleen het klokhuis overblijft.

(Geschreven op mijn geweldige 27-inch iMac.)

2011-09-20T09:44:00.007+02:00

PRIJS DE MARKT

Ik moet de laatste tijd steeds vaker denken aan een grapje van Herman Finkers. Prijs de Heer 7,50. Prijs de Heer 9 gulden. 12,50, 13,60... Ja, wij prijzen hem steeds meer. Je kan je namelijk afvragen in wie of wat wij geloven, nu God in ons land een steeds marginalere rol krijgt toebedeeld. En ineens drong het tot me door. We hebben er lang over gedaan, maar in onze natuurlijk drang om ergens op te steunen, hebben we een almachtige, alwetende en onmetelijke entiteit geschapen waar we niet meer omheen kunnen. Een verschijnsel dat groter en machtiger is dan wij. Een abstract wezen die we niet kennen (daar is Hij immers te groot voor), maar waar we vol ontzag naar opkijken en waaraan we heden ten dage onze schietgebedjes richten. Zijn naam is De Markt.

Avond aan avond wordt Zijn evangelie – via kranten, tv en internet – gepredikt. Heb vertrouwen! Ja, uw pensioen is in rook opgegaan en uw loon zal de toenemende inflatie niet kunnen bijbenen, maar blijft u vooral consumeren! Blijft u vooral op vakantie gaan, maar niet naar Griekenland! Houd moed in deze bange dagen en vertrouw op Hem! Zijn boodschappers kleden zich sober – maar netjes – en schuiven met miljarden euro's, want dat is wat De Markt verlangt. Er moet altijd geld bij of af. Zonder offers immers geen zegeningen. En – zoals bij elke religie – je moet er vooral in geloven. Ons vertrouwen in Hem wordt dan ook regelmatig gepeild en geanalyseerd. Dat heet het consumentenvertrouwen. En daarmee is het, wonderlijk genoeg, niet zo best gesteld de laatste tijd.

Het is met De Markt net als met God: Zijn predikers spreken in raadselen en zaaien meer twijfel dan goed voor ons is. Ik zal niet de enige zijn die niet precies begrijpt waarom we nou opeens wéér in een crisis tuimelen. Of waarom Griekenland niet failliet mag gaan. Maar hé; religie moet het ook nogal hebben van mystiek en onwaarschijnlijke gebeurtenissen als spontaan brandende bosjes en gegoochel met vloeistof. De Markt's wegen zijn ondoorgrondelijk... Maar heidenen zijn zeker niet beter af! Diegene die weigert offers te brengen (lees: investeringen en bezuinigingen doorvoeren), zal niet mee mogen delen in tijden van overvloed. Hun naam zal minachtend worden uitgesproken en enge mannen met wit haar zullen je willen verstoten uit hun groepje. Zij hangen niet het juiste geloof aan en daarom zullen zij eeuwig branden in de vuilovens van het kapitalisme.

Helaas heeft De Markt – Zijn naam zij geprezen – nog geen antwoord gevonden op prangende kwesties als honger en levensbedreigende ziekten. Maar ach, er zullen altijd winnaars en verliezers zijn in het leven. Het moge duidelijk zijn dat er na zeven vette jaren, evenzoveel jaren zullen volgen waarbij de spreekwoordelijke broekriem zal moeten worden aangetrokken. De Hoorn des Overvloeds kan zomaar veranderen in de Hoorn van Afrika. Dat zijn de risico's. Maar laat u vooral niet van de wijs brengen! Vandaag is het Prinsjesdag en daarom zal het Staatshoofd in een gouden koets worden rondgereden om De Markt gunstig te stemmen. Let u vooral op de prachtige beschilderingen. Onze Hogepriester van Financiën zal met een geheimzinnig koffertje op de proppen komen met daarin de 10 geboden voor het komende jaar. Vrouwen zullen mysterieuze hoofddeksels dragen en het Staatshoofd zal voorlezen uit het Dikke Boek:

...en de banken werden veertig jaren verzocht door Satan. Een enkeling heeft gezondigd, maar laten wij onze schuldeisers vergeven gelijk onze Europese broeders. Verlos ons van de socialisten, want van U is het IMF en het geld en het belastingparadijs tot in de eeuwigheid. Amen.

2011-08-18T20:08:00.004+02:00

STEEGJE

Ja, u ook goedemorgen. Wat zegt u? Of ik een vuurtje heb? Nee, helaas... Ik ben lang geleden gestopt met vuur geven. Waarom, zegt u? Tja, je weet niet wat mensen er mee doen, hè? Vuur is toch een tamelijk gevaarlijk verschijnsel. Maar ik had eigenlijk ook een vraag. Zou u alstublieft uw plastic tasje van mijn fietsstuur af kunnen halen? Ja, die ja. Die met die blikjes Export bier erin. Nee, natuurlijk wist u niet dat dat mijn fiets was. Hoe kon u dat weten? Geeft helemaal niks hoor. Hier, ik zet het tasje wel op de grond. Zo kan ik een stuk beter bij mijn fiets. Als dat verdomde slot nou ook eens mee zou werken... Grrmbl. Ah eindelijk. Nu dat Axa-slot nog. Ja, het is wat gammel. Dat komt omdat iemand hem al een paar keer heeft geprobeerd te forceren. Wat u zegt: die jeugd van tegenwoordig... Soms hangen ze hier wel met z'n tienen onder dit poortje. Nooit gezien? Tja, julie wisselen elkaar af blijkbaar.

Zo. Als u, eh... vriendin nou een klein stapje opzij doet, dan kan ik er vandoor. Wat ik ga doen? Nou, ik ga werken. Het is immers een gewone werkdag. Ja, de tijd gaat erg snel. Zo sta je met z'n allen gezellig een biertje te drinken en dan is het alweer middag. Zo gaat dat. Mevrouw, kunt u nog een klein stapje opzij doen? Nee, naar de andere kant alstublieft. Zo ja... Ah nee, zal je altijd zien! Wil je net vertrekken en dan moet er weer zo nodig een auto door het poortje. Wacht, ik draai mijn fiets even terug. Eh, u had beter aan de andere kant kunnen gaan staan. Zo is het wel érg krap ja. Au... Nee, geeft niks. Het zijn toch oude schoenen. Zo, meneer is er eindelijk langs met zijn dikke Mercedes... Ja, hij keek wat chagrijnig inderdaad. Misschien had u ook niet op zijn auto moeten spugen. Nou, Ik ga er maar eens vandoor. Fijne dag nog!

Of ik al te laat ben? Ach, misschien een klein beetje. Godsgl... het is alweer tien voor één! Ik moet er nu écht vandoor. Shit... U was zeker aan het schuilen voor de regen. Wat een hondeweer is het ook. We zitten alweer dik in augustus en het regent al maanden pijpestelen! Het lijkt wel een moesson. Wat zegt u? Nou, zo'n tropische regenbui. Of zoiets. Tja, weet ik veel. In Indonesië of zo. Sorry? U bent wel eens in Engeland geweest? Ja, dat is de andere kant op. Ach, uw vriendin is Engelse? Kijk eens aan. Dat Haarlem wordt steeds internationaler. Ze heeft aan de heroïne gezeten, maar is nu helemaal clean? Ongelofelijk. Het lijkt me erg moeilijk om daar vanaf te komen. Nee, bedankt. Ik hoef geen biertje. We staan dan wel gezellig te kletsen, maar ik moet toch maar eens gaan. Eh, dat lege blikje kunt u misschien beter in de hoek zetten. Daar, naast die Dixie... Ja, dat stinkt ja. Er wordt nogal slecht gebruik van gemaakt helaas.

Goed, ik wens u nog een fijne dag. Het lijkt dan toch eindelijk een beetje minder te regenen. What the... Mijn band is lek! Dat zal die jeugd wel weer zijn geweest. Nee, u doet zoiets natuurlijk niet. U staat hier rustig te drinken. Nou, lekker is dat! Het is inmiddels over enen... Weet u, doet u mij toch maar dat biertje.

2011-08-05T12:47:00.004+02:00

OH OH NEDERLAND

Je ziet het in de strakke blik van voorbijgangers. Je hoort het aan de hard scheurende auto's door iets te kleine straatjes. Je merkt het aan de toon van de media. Het is overal. Nederlanders lijden aan ongeneeselijke ontevredenheid. In Nederland zeggen we namelijk wat we denken, zonder na te denken voordat we wat zeggen. In Nederland hebben we de kaken gespannen en het hart op de tong. We zijn klaar om weerstand te bieden aan alles wat ons niet zint. Klaar om ons te laten gelden, nog vóórdat daar aanleiding toe is. De aanval is immers de beste verdediging. We proberen onze angsten te overschreeuwen, want we zijn bang. Bang voor iets dat komen gaat? Bang voor iets dat al geweest is? We weten het niet. Maar als je de tijdsgeest een beetje aanvoelt, dan is het een gouden tijd voor populisme.

Wilders heeft gelijk. Natuurlijk is hij niet verantwoordelijk voor een idiote Noor die besluit om tientallen mensen neer te knallen. Heeft hij immers ooit opgeroepen tot geweld? Nee, hij kiest via de politiek voor de volwassen route om zijn standpunt te bestendigen. Hell, hij is zelfs bereid om zich, met stropdas en al, te kleden naar de algemeen geldende normen in de Tweede Kamer. Als hij zijn strijd tegen de Islam maar voort kan zetten. Als hij zich maar tot in den treure kan beroepen op de vrijheid van meningsuiting. Dat kan toch geen kwaad? Toch wel. Hij is namelijk wél verantwoordelijk voor het voeden van een negatieve houding die Nederland al tien jaar in zijn greep houdt. Voor het kunstmatig in leven houden van een doodzieke, melaatse patiënt met een ingeklapte long en een IQ van 20. In ieder geval iets wat onder normale omstandigheden al lang een natuurlijke dood was gestorven. Omdat het simpelweg niet levensvatbaar is. Omdat het tot helemaal niets leidt, als je als land tenminste vooruit wilt.

Rechts-populistische politici weten maar al te goed dat mensen bang zijn. De ene crisis tuimelt over de andere, banen staan op de tocht, de waarde van huizen keldert, pensioenfondsen wankelen en overal wordt op bezuinigd. De rechts-populist weet de oplossing: “Wij beschermen je tegen het verval van normen en waarden, tegen het verloren gaan van het oude en tegen de inmenging van buitenlandse invloeden.” Zij vormen de angst om tot een veiligheidskwestie. Maar het gaat niet om veiligheid, het gaat om zekerheid. Als je vanuit de politiek weerstand wilt bieden aan ongebreidelde domheid, verknipte ideologieën en stuurloze frustratie, dan zal je zekerheden moeten bieden door in te zetten op onderwijs, gezondheidszorg en werkgelegenheid. In ieder geval alles wat nu ter discussie staat. En je zal het goede voorbeeld moeten geven. Dat is dus niet het gedrag van een kleuter aannemen, elke keer als je je zin niet krijgt.

Volgens mij missen we in Nederland de zelfspot van vroeger. Wat altijd ten onrechte wordt aangeduid als ‘tolerantie’, was in feite niks meer dan een laconieke houding ten opzichte van gezag, afkomst en de geneugten van het leven. Het interesseerde ons simpelweg niet waar iemand vandaan kwam en hoe hij of zij wilde leven, als wíj er maar geen last van hadden. Egoïstisch misschien, maar het werkte wel. Nu cofeeshops worden gesloten, kraakpanden worden ontruimd en rosse buurten langzaam worden opgedoekt, lijken we deze houding wel te hebben weggegooid. Als een comfortabele en ruim zittende jas die we hebben uitgetrokken voor een strakzittend, grijs maatpak. We zijn alles geworden wat we vroeger met veel plezier omver hadden geduwd. En zelfs de ‘linkse kerk’ lijkt niet meer te weten waar ze het moeten zoeken.

Begin jaren '90 maakte een kleine omroepmaatschappij reclame voor zichzelf met de slogan ‘Stop de verloedering. Stem VPRO.’ Elke zondagochtend ging ik vroeg uit bed en sloop ik naar de huiskamer met een raar gevoel van spanning in mijn buik. ‘Mag dat?’ vroegen twee kale mannen in Rembo en Rembo zich iedere zondag af tijdens VPRO's ochtendprogrammering. En het mocht altijd. Natuurlijk mag je de wc schoonmaken met je vader's tandenborstel! Natuurlijk mag je boeren aan tafel! Purno de Purno rende in een paars skipak over een veld van deinende borsten en Theo & Thea lieten zich als secretaressen omstebeurt nemen door hun baas. De VPRO schotelde ons iedere zondag een mix van seks, ranzigheid en rebellie voor. Op de vroege zondagmorgen – terwijl je ouders nog lagen te slapen – werden wij, de Villa Achterwerk-kinderen, opgevoed met een duidelijke moraal: volwassenen zijn zielige, neurotische idioten. Iedereen die zegt te weten hoe het hoort, is gek. Je weet zelf immers best wat je wilt en wat goed voor je is. Alhoewel de platvloersheid mij ook ergens afstootte, kroop ik toch iedere keer weer vol spanning voor de buis. Wetende dat de grens van het toelaatbare hiermee maar al te vaak werd opgezocht. En meestal overschreden.

Mijn god, wat verlang ik de laatste tijd naar een strijd tegen de verloedering.

2011-06-29T20:54:00.008+02:00

BESTE BUURMAN,

Als reactie op uw klacht over ‘geluidsoverlast’ stuur ik u deze brief. Ik weet natuurlijk best dat u mijn schrijven ongelezen in de prullenbak zult deponeren , maar als het om zinloze correspondentie gaat ben ik onvermoeibaar. Zo heb ik eens in de jaren tachtig tevergeefs een brief gestuurd naar meneer Kaktus met het vriendelijke verzoek om zijn debiele programma te staken. Pas vele jaren later werd hieraan gehoor gegeven. Overigens zal dit andere oorzaken hebben gehad die zwaarder wogen dan mijn bescheiden mening, maar dat mag de pret niet drukken.

Enfin, ik dwaal af...

U zegt last te hebben van het geluid dat het lopen op mijn laminaatvloer veroorzaakt. Dat is raar. Ik betwijfel namelijk ten zeerste dat dit geluid tot in uw woning hoorbaar is. Ten eerste heb ik, gelijk met het plaatsen van de laminaatvloer, een geluiddempende ondervloer geplaatst. Ten tweede lopen ik en mijn vriendin hier altijd zonder schoenen rond, wat de kans op geluidsoverlast vrijwel nihil maakt. Tenzij u gezegend bent met een exceptioneel gehoor natuurlijk. In dat geval zou ik u willen feliciteren en raad ik u aan om deze gave beroepsmatig in te zetten. Wellicht dat u bij de douane verdacht tikkende pakketjes kunt onderscheppen bijvoorbeeld. Het is maar een idee.

Daarover gesproken: heeft u eigenlijk wel een baan? Ik wil mij natuurlijk nergens mee bemoeien, maar wellicht dat enige vorm van arbeidsparticipatie tot verlichting zou kunnen leiden van het door u geopperde probleem. Of zet eens een lekker muziekje op! Als u zelf altijd stil bent, valt het geluid van anderen immers extra op. In uw vaderland wordt de laatste 10 jaar behoorlijk goede muziek gemaakt. Triggerfinger, Balthazer, Customs, noem maar op. Alhoewel ik vermoed dat u ergens ten tijde van Clouseau bent blijven steken. Ja, die van Daar gaat ze ja... Ook geen gek idee trouwens. Lekker de deur uit! Het warme zomerweer van de laatste tijd leent zich uitstekend voor een uurtje lopen. Of ‘stappen’, zoals ze dat bij u zo mooi zeggen. U ziet maar.

Hoe dan ook, ik zou u vriendelijk willen verzoeken om niet meer met een van uw vriendjes aan mijn deur te komen. Zeker niet als mijn vriendin alleen thuis is. Ondanks uw lachwekkende woede-aanvallen, komt dit toch intimiderend over. Bovendien, als u het woord ‘geluidsoverlast’ niet eens fatsoenlijk kunt uitspreken, is het erg lastig om u klacht serieus te nemen. De vastberadenheid waarmee u ons deelgenoot maakt van uw gemekker is prijzenswaardig, maar ook behoorlijk irritant.

Tot slot zou ik u een gewetensvraag willen stellen. Zou ú meteen uw vloer eruit halen als er niet meer dan een vermoeden bestaat dat deze vloer de oorzaak is van geluidsoverlast? Ik denk het niet. Het is namelijk vrij duidelijk dat in een betonnen appartementencomplex als het onze, geluid van alle kanten hoorbaar is. Dat betekent dat u net zo goed last kunt hebben van mijn linkerbuurman met zeil op zijn vloer. Of van mijn buurman aan de rechterkant, die ook laminaat heeft liggen.

Misschien dat ik nu te persoonlijk wordt, maar de laatste tijd denk ik er steeds vaker over om naar het buitenland te verhuizen. Weg uit dit bekrompen, steeds achterlijker wordend landje dat geregeerd wordt door angst. Dan liever naar een land dat helemaal niet geregeerd wordt: België. Antwerpen heeft mij bijvoorbeeld altijd erg aangetrokken. Daarom durf ik het bijna niet te zeggen, maar ik doe het toch. Op het gevaar af te klinken als onze minister van binnenlandse zaken, wil ik u het volgende advies geven – vooral ook voor uw eigen bestwil. Gaat u lekker terug naar uw eigen land. Het is daar zoveel leuker dan hier. Echt, u zult mij dankbaar zijn. Daar wordt ‘geluidsoverlast’ nog gewoon uitgesproken met een zachte g. U zult zien dat dit een stuk scheelt.

Met vriendelijke groet,

de bovenbuur

2011-05-19T11:17:00.007+02:00

RITUEEL GEDOE

Het ziet er naar uit dat er een ruime meerderheid is voor het verbod op onverdoofd ritueel slachten. Het voorstel hiertoe was ingediend door de Partij van de Dieren. CDA, ChristenUnie en SGP willen echter geen verbod en beroepen zich op de vrijheid van godsdienst. Het heeft me altijd verbaasd waarom religie mensen niet juist inspireert tot meer dierenliefde. De miljarden koeien, kippen, varkens en zeedieren die we jaarlijks slachten zijn toch ook schepselen God's? Ondertussen discussiëren wij in Nederland over de meest humane manier om dit te doen. Met een pin of toch het scherpe mes? Onverdoofd of toch eerst bedwelmen? Het is een moeizame discussie die veel emoties oproept. Gek genoeg vooral omdat men zichzelf te kort voelt gedaan. Als je met een schroevendraaier de ogen van een koe wilt uitsteken, er wild omheen wil dansen om het dier vervolgens met dartpijltjes proberen neer te krijgen, dan beroep je je gewoon op de vrijheid van godsdienst. Simpel zat. Er is geen ritueel zo raar of er past wel een godsdienst bij.

Ik besef me heel goed dat dit een moeilijk onderwerp is. Als je in gezelschap vertelt dat je weinig of zelfs — stel je voor — geen vlees eet, dan ontstaat er altijd een aparte sfeer. Vrijwel meteen zullen mensen je op inconsequenties wijzen om je vermeende superioriteitsgevoel te ondermijnen. ‘Je draagt toch ook leren schoenen?’ Alles liever dan het gevoel van onbehagen dat hen bekruipt, omdat men vermoed dat er een Goede Reden achter zit en zij hun gedrag wellicht zult moeten heroverwegen. Nou ben ik niet zo'n moraalridder (nou goed, soms dan...), dus ga ik die discussie meestal niet eens aan. Bovendien heb ik zelf ook boter op mijn hoofd, omdat ik wel degelijk af en toe vlees en vis eet. Toch is het naderende verbod op ritueel slachten voor mij een reden om hier nog eens over na te denken. Waarom maak ik niet gewoon een heldere keuze? En zijn wij zelf eigenlijk geen dieren?

Dier of geen dier, de mens is een verachterlijk wezen. Hoeveel proeven en intelligentietests zullen er niet de afgelopen eeuwen gedaan zijn om te bewijzen dat wij vooral níet op dieren lijken? Goed, bij de dolfijn en de chimpansee willen we nog wel erkennen dat er een zekere vorm van intelligentie aanwezig is, maar alle andere vormen van dierlijk gedrag doen we al gauw af als “instinct”. Instinct is een vaag begrip en doet vermoeden dat dieren voorgeprogrammeerd zijn. Niks is minder waar. Recente onderzoeken wijzen steeds vaker uit dat varkens, kippen, maar ook vissen hun eigen sociale structuur hebben, informatie kunnen overdragen en beschikken over een langetermijngeheugen. Desondanks kijken velen van ons niet verder dan wat we zelf belangrijk vinden. Een koe kan niet praten, dus is ze dom. Een vis heeft geen gezichtsuitdrukking, dus is het gevoelloos. Een kip laat zich hoeden, dus is ze inferieur. We spelen graag een wedstrijd waarbij we zelf de spelregels bedenken. Zo winnen we namelijk altijd.

En wie zijn wij om te bepalen wat intelligentie eigenlijk is? Niemand van ons is in staat om in het donker door een bos te navigeren als een vleermuis. Niemand van ons zal ooit zo goed kunnen zwemmen als een vis. En niemand van ons kan zo behendig van tak naar tak slingeren als een aap dat kan. Je optimaal aanpassen aan de gevaren en kansen van je omgeving is ook intelligentie. Is dat niet genoeg reden om een dier te respecteren en te bewonderen voor wat het is? Blijkbaar niet. In onze omgang met dieren tonen we onze grootste tekortkoming. Namelijk: het onvermogen om ons in een ander wezen te verplaatsen. Ook dat is domheid.

Maar het komt ons natuurlijk ook goed uit. Elke vorm van empathie schept immers verplichtingen. Er is namelijk geen pijnloze manier van slachten. Net zo min als er een eerlijke manier van liegen is of een schuldeloze manier van stelen. We kunnen lang of kort discussiëren, maar onze minachting voor dieren zadelt ons op met een zware last. Een zonde, zouden de gelovigen zeggen, als ze niet zo overtuigd waren van de menselijke superioriteit. Het is een last die, naast emotionele, ook praktische bezwaren met zich meebrengt. De veeteelt is bijvoorbeeld de hoofdoorzaak van klimaatverandering. Desondanks is dit geen pleidooi voor vegetarisme. Iedereen moet zelf maar bepalen wat hij of zij doet. Maar de intelligentie waar we ons zo op laten voorstaan, verplicht ons om hier over na te denken. Daarmee zouden we ons pas écht onderscheiden van dieren.

Wie benieuwd is naar een intelligente en onafhankelijke kijk op de bio-industrie, kan ik het boek Dieren eten van Jonathan Safran Foer aanbevelen. Ik heb het boek nog niet uit, maar Foer schrijft met een open visie en noteert vooral de feiten, zonder sentimenteel te worden.

2011-04-28T22:21:00.003+02:00

PARADEPAARDJES EN SCHOOTHONDJES

Alle royalitywatchers en bejaarden van Nederland hebben het er maar druk mee deze week. Niet alleen vieren we zaterdag de verjaardag van onze voormalige koningin, maar morgen trouwt er ook nog een Engelse prins. Gelukkig is er nog de zondag om een beetje bij te komen. Vol medelijden denk ik aan Albert Verlinde, die al nachtenlang woelend in zijn bedje ligt. Vertwijfeld vraag ik me af of de knikkende knietjes van Peter van der Vorst (die naam, hoe verzint 'ie het?) in staat zullen blijken het frêle lijf overeind te houden. Het Journaal toonde vanavond kamperende oudjes langs de kant van de weg waar prins William en zijn Kate straks zullen passeren. Het ging er om, volgens een nagenoeg tandeloze man in ruitjesbroek, dat men een glimp van het echtpaar kon opvangen. Moet u zich voorstellen. Een doodgewone burger die iets van deze koninklijkheid op zich af ziet stralen! Ongekend.

Maar vergis je niet, ook Beatrix zal niet rustig slapen vannacht. Overmorgen wordt zij verwacht in de gemeenten Maasgouw en Weert, parels van de immer rustieke provincie Limburg. Limburg! Nou ken ik toevallig een paar mensen die uit deze provincie komen en echt heel lief en aardig zijn, maar Limburg is toch wel een beetje het moerasgebied van Nederland geworden. Het achterlijke afvoerputje waar verschrikkelijke mannen als Geert W. en Camille E. vandaan komen. En — erger nog — Gerd L., het meest afstotelijke schoothondje van de Nederlandse politiek. Het zal me niks verbazen als de gedoogpartij van ons huidige kabinet hier achter zit. ‘Ok, Gerd. Natuurlijk is het niet leuk om een Afghaans meisje na tien jaar het land uit te zetten, maar om het goed te maken sturen we Beatrix naar Limburg, goed?’ En onze koningin hobbelt maar weer in een beveiligde bus naar het zuiden... Knarsentandend, terwijl ze zich afvraagt waarom ze in godsnaam niet in een gewoon gezin is geboren.

Nou heb ik Koninginnedag altijd genomen voor wat het was. Een vrije dag waarop, met een beetje mazzel, de zon lichtjes schijnt en je je — samen met de massa — kunt onderdompelen in de oud-Hollandse koopmansgeest van de zoldersnuffelaars en de koekjesbakkers. Een dag waarop je geen excuus nodig hebt om ongegeneerd halfdronken naar middelmatige bands te luisteren. Een dag, kortom, waarop je bijna kunt vermoeden wat men in godsnaam in carnaval ziet. Maar voor iedereen die zich ook maar een klein beetje bezig houdt met de familie waaraan we deze dag te danken hebben en voor iedereen die morgen achter de tv kruipt om hun Engelse collega's in de weer te zien heb ik maar één advies: tijd om volwassen te worden! In sprookjes leven de prins en prinses altijd lang en gelukkig, maar in de echte wereld draagt een keizer zelden kleren.

2011-03-24T15:01:00.007+01:00

DE POENSCHEPPER

Als klein jongetje kreeg ik van mijn moeder een Pennierekening bij de Postbank. Nou had ik in die tijd veel te weinig geld om een eigen rekening te rechtvaardigen, maar het aantrekkelijke zat hem in de plastic spaarpot die je er gratis bij kreeg. Achter de doorzichtige voorkant zag je je munten naar beneden rollen om vervolgens keurig gesorteerd te worden. Rijksdaalders vielen in hun eigen vakje, net als de guldens, enzovoort... Een simpel concept, dat desondanks een grote aantrekkingskracht had op een jongetje van zeven. Later zou ik nóg een keer door deze bank verleid worden, dit keer om een studentenrekening te openen. Daar kreeg je namelijk een Brainbox bij: een soort rekenmachine, die ook nog de tijd aangaf en fungeerde als kalender. In vergelijking met de huidige gadgets eigenlijk een stomzinnig ding, maar ik koesterde mijn Brainbox destijds als mijn kostbaarste bezit.

Sindsdien had de Postbank mijn hart veroverd en, ook toen de blauwe leeuw met veel bombarie werd vervangen door een oranje exemplaar en de bank zijn naam veranderde, bleef ik trouw aan mijn gulle gever. Tot vorige maand. De ING (vroeger dus de Postbank) is namelijk de McDonald's onder de banken. Beiden zijn er heel goed in om hun klanten van kinds af aan te binden door allerhande plastic prullaria weg te geven bij hun producten. Beiden zetten ook een mascotte in om hun bedrijf een vriendelijk gezicht te geven. Maar na hun product gekocht te hebben, blijft er niets anders over dan de vieze nasmaak van iets dat goedkoop in elkaar is gedraaid, maar verkocht wordt met duizelingwekkende winstmarges. Eén keer boeren en het heerlijks dat je voorgeschoteld hebt gekregen, lost spontaan op als een fata morgana in de woestijnen van Libië.

Even ter verduidelijking: de ING is één van de grootste banken van Nederland en kwam tijdens de economische crisis dusdanig in de problemen dat staatssteun noodzakelijk was. Begin 2009 ontving de bank een kapitaalinjectie van 10 miljard, waar nu nog de helft van terugbetaald moet worden. In diezelfde periode zag de ING zich genoodzaakt om 7000 banen (!) te schrappen om de kosten te drukken. Amper twee jaar later blijkt er niks te zijn geleerd van de geldschraperij die heeft geleid tot deze crisis: over 2010 zou het bestuur een bonus krijgen ter grootte van het jaarsalaris. Daarnaast kon de top voor 2011 een salarisverhoging verwachten. Na een stortvloed aan verontwaardigde reacties, krabbelde het bestuur terug. De ING-top bleek onvoldoende hebben ingeschat welk signaal er van de bonus uitging naar de samenleving. Wel was de beloning ‘eigenlijk conform de afspraken met het Ministerie van Financiën’.

Ik stel me de onstaansgeschiedenis van een bank als volgt voor: er waren eens wat mensen met geld die het, vanwege de aantrekkingskracht op boeven, liever achter slot en grendel wilden bewaren. Omdat al dat stilstaande geld ook maar zonde was en het beveiligen van al die kluizen een kostbare aangelegenheid werd, kwam men op het idee om het geld centraal te gaan beheren. Ondertussen kon het geld dat toch niet gebruikt werd, mooi worden geïnvesteerd om nóg meer geld te genereren. De bank had op die manier een inkomstenbron en haar klanten hadden een veilige plaats voor hun geld gevonden. Iedereen blij! Helaas gingen de banken op een gegeven moment naar de beurs en stelden ze vanaf toen alles in dienst van hun aandeelhouders. Er werd alleen nog maar belegd en geïnvesteerd om zoveel mogelijk geld bij elkaar te schrapen. Er werd geleend bij andere banken als er niet genoeg geld was en, als die ook niets meer hadden, werd er voorgeschoten in de veronderstelling dat alles goed zou komen. Toen ging iemand op de rem staan en eiste zijn geld terug. Dat was er echter niet, dus moest het worden geleend. Andere instellingen hadden alleen ook al hun geld uitstaan en toen ontstond er een crisis...

Het is misschien een simplificatie van de werkelijkheid, maar de ervaring leert dat daar vaak een kern van waarheid in schuilt. In het Suske en Wiske-verhaal De Poenschepper is het Lambik die zijn ziel verkoopt aan de duivel. In ruil daarvoor wordt hij steenrijk middels een mysterieuze machine die gevoed moet worden met een kloppend hart. Suske, Wiske, Tante Sidonia en Jerom zien Lambik nauwelijks meer en als ze elkaar wel tegenkomen, herkent hij zijn vrienden niet meer. Lambik leeft teruggetrokken in zijn kasteel met zijn collectie schilderijen en zijn jacht. Alleen de mislukte kunstenaar Fantamoer doorziet wat er werkelijk aan de hand is. Alhoewel hij niets heeft en als een landloper leeft, offert hij zich op voor de gekwelde Lambik. De vloek wordt opgeheven en de duivel is verslagen. Tekenend voor de huidige tijd zijn de borden waarmee Fantamoer in het verhaal langs de weg staat. Op één daarvan luidt de tekst: “Draag elkanders lasten”.

PS Dit soort misstanden betreft natuurlijk niet alleen de ING. ABN AMRO is zelfs helemaal door de overheid overgenomen, net als het Nederlandse deel van Fortis. Desondanks worden er gewoon weer bonussen uitgedeeld alsof er niks aan de hand is. Bovendien investeren de reguliere banken nog steeds in zaken als wapenindustrie, kinderarbeid en ontbossing. Als je daarom ook wilt overstappen, zijn er twee banken die zich hier verre van houden: ASN Bank en Triodos. Check de Eerlijke Bankwijzer.

2011-03-15T20:56:00.006+01:00

DE NAGEL ACHTER HET BEHANG

De lichten gaan uit en het publiek om mij heen houdt op met praten. Tromgeroffel klinkt vanachter de coulissen terwijl een galmende stem hier bovenuit probeert te komen. ‘Dames en heerrrren... Hooggeëerrrd publiek... Grrraag uw aandacht voorrr... Clementine!’ Ik bevind mij in een circustent. Vanuit het donker komt een aapje aanfietsen op een driewieler. Behendig manouvreert hij het fietsje langs de tribune en rijdt zo enkele rondjes, alvorens in het midden tot stilstand te komen. De mensen om mij heen beginnen te applaudisseren. Het aapje tilt zijn hoed op waaronder een konijn blijkt te zitten. Terwijl hij zijn driewieler weer in beweging zet, haalt het konijn een drietal gekleurde ballen tevoorschijn en begint er mee te jongleren. Het publiek reageert uitzinnig. Plotseling komt er een clown tevoorschijn die hysterisch voor het aapje uit gaat rennen terwijl hij trompet speelt. Toooeeeet!

Ik schrik wakker. Ik ben helemaal niet in het circus, ik sta in De Melkweg. Voor me speelt de band van Mulatu Astatke, een Ethiopische jazz-held. Wat doe ik hier eigenlijk? Ik houd helemaal niet van jazz. Ook niet van clowns trouwens. Hoe lang zijn ze al aan het spelen? Een kwartier? Een uur? Ik kijk naar het plastic bekertje met dood bier in mijn hand. Getver, Heineken... Hup, daar klinkt weer een toetertje. Het geluid zwalkt alle kanten op en lijkt zich niets aan te trekken van de groove die er onder zit. De drummer doet ook even een solo. Tamtadamtadam pam pam... kledder! Ja, heel knap. Als het tenminste iets te maken zou hebben met de rest van de muziek.

Het ligt niet aan Mulatu. Sterker nog: ik vind zijn muziek geweldig. Heerlijk op de achtergrond als je wat aan het schrijven bent. Zoals op dit moment. Maar zijn live-optreden was een aaneenschakeling van solerende mannen die de nummers in een set van anderhalf uur aan elkaar breiden. Het is inherent aan jazz: de ellenlange nummers, de voortdenderende solo's... Zodra het over jazz gaat zie ik een stampende voet voor me en een vingerknippende hand die driftig met de muziek meeschudt. Meestal zitten die ledematen dan aan een besnorde man vast van middelbare leeftijd. Jazz is immers de poor mans klassieke muziek. Je kan er interessant over doen, maar je kan er tenminste wel een biertje bij drinken. In Haarlem lusten ze er dan ook wel pap van. Voor elke kroeg rond de Grote Markt staat een bord met daarop “live jazz!”. Het is bedoeld als auditief behang en iedereen vindt dat prima. Maar waarom dan niet gewoon een cd opzetten?

In mijn optiek is het met muziek net als met andere kunst: je creëert een probleem en probeert dat vervolgens zo goed mogelijk op te lossen. Niemand verplicht je om die eerste stap te zetten, maar zodra je een paar akkoorden aanslaat, zijn er nog maar een beperkt aantal wegen te bewandelen. Elke keuze heeft immers gevolgen. Je hebt te maken met een ritme en je hebt de logica van een zekere structuur nodig. Zo niet bij jazz. Jazz trekt zich niets aan van conventies en slaat gerust rechtsaf als de bewegwijzering rechtdoor aangeeft. Blijkbaar is er overal wel een trompetje of drumroffel tussen te proppen. Heeft die man met de triangel eigenlijk al een solo gehad? Take it away!

De Egyptische schrijver en pedagoog Sayyid Qutb bracht het grootste deel van 1949 door aan de Universiteit van Noord-Colorado. Hier maakte hij kennis met de Amerikanen en hun pas verworven vrijheden, die vooral nog voor de blanke bevolking golden. Hij was dan wel een Noord Afrikaan, net als Mulatu Astatke, maar destijds duidelijk minder onder de indruk van jazzmuziek. In de vrije manier waarop er werd gedanst op deze goddeloze muziek, zag hij een niets verhullende seksualiteit waar vooral de vrouw schuldig aan was. ‘De sfeer was vol verlangen...’ Blijkbaar is het ergens goed fout gegaan met deze sensuele muzieksoort. Zo ook met Qutb trouwens. Jaren later leidde zijn vertekende beeld van het vrije Westen tot de oprichting van Al Qaeda.

2011-03-08T19:14:00.005+01:00

MODENAZI'S

Het is een raar verschijnsel: elke keer als ik door de stad loop zie ik bijna alleen maar jongens en meisjes met bontkragen op hun jas. De jassen zelf lijken nog het meest op die vermaledijde bomberjacks uit de jaren '90; gewatteerd en vaak glimmend als een spiegeleitje. Blijkbaar alleen verkrijgbaar in de winterkleuren zwart of donkerblauw. Met weemoed denk ik dan terug aan de tijd dat bont nog “zielig” was en iedere PC Hooft-troela met bontjas spottend werd nagekeken en een gemompelde verwensing naar het hoofd kreeg. ‘Dierenbeul!’ Want — laat je niet misleiden — die bontkraag van nu is vroeger wel degelijk een vos, nerts of wasbeerhond geweest. Het maakt blijkbaar niemand iets uit. Net als bont, komt kuddegedrag namelijk niet alleen bij dieren voor. Als je jong bent, val je het liefste op door onopvallend op elkaar te lijken. Dat is de natuur.

Natuurlijk ben ik ook gevoelig geweest voor die zelfopgelegde drang om mee te lopen; om niet als buitenbeentje beschouwd te worden. Zo had ik vroeger de meest verschrikkelijke witte sportschoenen, gewoon omdat je die nou eenmaal diende te hebben. Ik had een O'neill rugzak in verschillende fluorkleuren, die ik zorgvuldig onderkalkte met tekeningen en Engelse teksten als om de nerderige inhoud van die tas te ontkennen. Wat dat betreft kan ik die jongeren van nu ook weinig kwalijk nemen. In de aanloop naar volwassenheid lopen we allemaal het liefste in de pas, in de ijdele hoop later echt “onszelf” te zijn. Ergerlijker is het alleen als je daarná nog steeds je verveeldheid cultiveert door zoveel belang te hechten aan wat “in” is en wat niet. Je gooit je knuffels op een gegeven moment toch ook aan de kant, dus waarom die drang om er bij te horen niet?

Alles wat ik hieraan walgelijk vind, balt zich samen in het programma America's Next Top Model. Gisteren zapte ik er weer langs en hoorde ik Tyra Banks (een soort Cruella de Ville) tegen een onzeker meisje zeggen dat ze totaal geen uitstraling had. Cruella zelf is namelijk topmodel geweest en heeft zich voor de gelegenheid omringd met mensen die — na jaren van brainstormen — door een reclamebureau bedacht zijn. Tenminste, dat hoop ik maar. Zo heb je runway coach J. Alexander, een donkere man met krulspelden in het haar en een zwarte toga rond het vlezige lijf die de meisjes catwalk-training geeft. Hij wordt bijgestaan door photo shoot director Jay Manuel, die zo weggelopen lijkt uit het computerspel Street Fighter III, behalve dan dat hij waarschijnlijk gaat huilen bij de gedachte aan fysiek geweld. Tyra Banks zelf tenslotte, is de verpersoonlijking van alles wat slecht en rot is aan de mensheid, sinds de eerste vrouwelijke Homo Sapiens haar eigen spiegelbeeld ontdekte in een brakke waterplas. Met zijn drieën beoordelen ze het liefste domme, jonge mokkels die elke strohalm wanhopig vastklampen om zich te ontworstelen aan de stupide alledaagsheid die hen omringd.

Is het echt zo erg? Ja, het is echt zo erg. Je kan nóg zoveel Postbus 51 spotjes vertonen over de hufterigheid van de hedendaagse Nederlander of de mensen dierenliefde door de strot willen duwen middels een puppypolitie, maar als je dit soort programma's uitzend op een tijdstip dat de weke hersentjes van kinderen nog niet liggen uit te rusten, dan creëer je monsters. Dit zijn geen programma's over mooie mensen met mooie dromen, maar dit is negativiteit in zijn puurste vorm. Waar zijn het CDA of de SGP nou met hun christelijke waarden? Alle hoofdzonden worden avond aan avond vrolijk gepresenteerd op een bedje van reclame en je hoort er niemand over. Nou laat ik moraalridderij graag over aan de Andries Knevels van deze wereld, maar ik zou er — als ik Christen-democraat was — best een paar Kamervragen aan kunnen wijden.

Vorige week werd sterontwerper John Galliano ontslagen door modehuis Dior. Er verscheen namelijk een filmpje van hem op YouTube waarin hij stomdronken zegt van Hitler te houden. Even later voegt hij er nog aan toe dat de meisjes van een tafel naast hem onder zijn bewind “dood zouden zijn”. Dior kon weinig anders dan zich te ontdoen van hun lieveling om verdere schade aan het bedrijf te voorkomen. De economische belangen zijn te groot. Is zo'n incident toeval? Ik denk het niet. Wie zich een levenlang vooral bezighoudt met de buitenkant, is namelijk eerder geneigd de binnenkant wat te verwaarlozen. Die legerlaarzen mogen dan al weer een tijdje uit de mode zijn, maar de kleur bruin is blijkbaar van alle tijden.

2011-02-27T18:13:00.004+01:00

BELGISCHE TOESTANDEN

Aanstaande woensdag mogen we weer gaan stemmen. Ditmaal kiezen we de leden van de Provinciale Staten, oftewel wie er in de Eerste Kamer komt te zitten. Dat de opkomst matig gaat worden weten we nu al. Het is voor veel mensen immers totaal onduidelijk wat die Eerste Kamer nou precies doet. Maar dat het desondanks spannend gaat worden voor het huidige kabinet staat ook al vast. In een gezamenlijk interview door kwaliteitskrant De Telegraaf, waarschuwen Rutte en Verhagen voor de gevolgen, mochten VVD, CDA en PVV geen meerderheid behalen. Belangrijke maatregelen zullen dan wellicht geen doorgang vinden en het kabinet dreigt dan zijn tanden stuk te bijten op een solide muur van linkse niksnutten, elke keer als zij kloeke besluiten willen nemen. Rutte heeft het zelfs over “Belgische toestanden”. Klaarblijkelijk doelt hij hiermee op de immer voortslepende kabinetsformatie bij onze zuiderburen. Dat het desondanks best goed gaat met de gemiddelde Belg en dat de vergelijking mank gaat omdat we hier immers wél een regering hebben, zullen we maar even buiten beschouwing laten.

The times they are a-changin'. We leven in een periode waarin de twee invloedrijkste leiders van ons land een interview geven aan een roddelblaadje en brallerigheid zijn stem laat horen op het Binnenhof middels de studentikoze grappen van Rutger Castricum. Eindelijk mogen we 130 km/u op de snelweg en kunnen we weer rustig een peukie opsteken als we een biertje drinken in onze eigen stamkroeg. We zeggen tegenwoordig graag wat we denken en laven ons aan misplaatst superioriteitsgevoel alsof we de kroon der schepping zijn. Ik herinner me een stalletje met t-shirts op Koninginnedag, een paar jaar geleden. Op één daarvan stond: As a finishing touch God created the Dutch. Het zou het motto kunnen zijn van deze coalitie. Het begon met de VOC-mentaliteit van Balkenende en het laat zich nu al een aantal jaar zien in de bange-witte-mannen-retoriek van Wilders. We zijn zo in onszelf gekeerd dat we door onze wimpers heen nog maar net de landsgrenzen ontwaren. En daar doemt het schrikbeeld op van een stuurloos landje dat in de hoogste staat van verdeeldheid verkeert. België staat voor alles waar Rutte bang voor is.

Maar is het echt zo erg daar? Ik zie België toch vooral als het land waar ze al jaren veel betere muziek maken dan hier. Hadden wíj tien jaar geleden maar een band als dEUS gehad om voor de troepen uit te lopen en het pad te plaveien voor een nieuwe lichting van jonge, alternatieve muzikanten. Too Many DJ's hebben de originaliteit die Armin en Tiësto ontberen. The Black Box Revelation klinkt zoals ik De Staat graag zou horen. En met de scherpe hooks van Customs, heb ik die geforceerde springerigheid van Go Back To The Zoo persoonlijk echt niet meer nodig. Trouwens, over muziek gesproken: bij Studio Brussel durven ze tenminste nog alternatieve pop te draaien en bellen ze niet elke vijf minuten een stotterende luisteraar om een quiz te spelen. Ik luisterde laatst naar 3fm en ik hoorde dezelfde grappen en gouwe ouwen van tien jaar geleden.

Het Goede Doel zong het in de jaren '80 al: ‘Ik heb getwijfeld over België.’ Ik ook. In Antwerpen is het bijvoorbeeld nog mogelijk om betaalbare woonruimte te vinden. Dan bedoel ik niet na maanden zoeken, maar vrijwel meteen! En het is niet voor niks dat je je als Nederlander vaak zo lomp voelt in een gesprek met een Belg. Zij zeggen namelijk niet alles wat ze denken, maar denken eerst voordat ze iets zeggen. En dan heb ik het nog niet eens over het Bourgondische leven gehad. Waar wij calvinisten het moeten stellen met een glas Heineken of Amstel, vindt je in België tenminste bier dat ergens naar smaakt. En vergelijk Vlaamse friet eens met de dunne reepjes aardappel die wij doorgaans in de frituurpan flikkeren... Ze betalen nou eenmaal graag meer voor kwaliteit, terwijl wij in Nederland toch vooral vinden dat alles zo goedkoop mogelijk moet zijn.

Maar boven alles is België toch vooral het land waar de politiek moedig (of angstig) genoeg was om zich in 1992 uit te spreken tegen Het Vlaams Blok. Middels een cordon sanitaire besloten nagenoeg alle partijen om geen samenwerking aan te gaan met deze — in hun ogen — fascistische beweging. Dat staat in schril contrast met het huidige politieke klimaat in Nederland. CDA en VVD wisten een half jaar geleden niet hoe gauw ze hun principes overboord moesten gooien, toen samenwerking met de PVV zich aandiende. Ook daarom pleit ik voor Belgische toestanden! Kom hier en geef me je hand. Laten we met z'n allen een kring vormen en kijk elkaar aan. Het is tijd om de rijen te sluiten. Tijd om de ogen te openen en uit volle borst te schreeuwen: ‘Je suis een Belg.’

2011-02-17T16:07:00.005+01:00

ECHTE MANNEN

In het appartementencomplex waar ik woon, resideren alleen maar werklozen. Tenminste, er is wel eens een enkele verdwaalde buur die ik 's ochtends vroeg de deur dicht hoor slaan, maar dat is slechts incidenteel. Bovendien acht ik de kans dan vaak groter dat hij of zij net thuis komt na een nacht lang bier drinken, dan dat dit onderdeel zou uitmaken van een gezonde arbeidsethos. De sociale woningbouw is er immers voor de armlastige medemens en wie zijn wij dan om buiten het profiel te treden? In ons kleine flatje luisteren we de hele dag naar het levenslied en drinken we EuroShopper bier. Daar kun je lacherig over doen, maar hier hebben we zo onze eigen hiërarchie. In het poortje beneden ons dat naar de parkeerplaats leidt, bevindt zich namelijk nog een lagere klasse. De zwervers, junks en kansloze jongeren die hier hun tijd verdoen met blowen, drinken en spuiten, mochten immers willen dat ze een woning van 30m2 voor zichzelf hadden! Ze zijn als de paria's onder de Galatabrug van Istanbul. Maar dan in het centrum van Haarlem natuurlijk.

Sinds kort is er een klasse bij gekomen in onze betonnen schuilplaats. Irritant genoeg betreft het hier echter een klasse bóven ons. De sociale woningbouwvereniging — die sinds kort heel chique Ymere heet — heeft het behaagd om een aantal leegstaande woningen in ons complex te koop aan te bieden. Te koop! Nu zul je zien dat er straks van die strebertjes over onze galerij banjeren met een stuk ontbijtkoek tussen de tanden geklemd, een attachékoffertje in de ene hand en de BlackBerry van de zaak in de andere. Gatver! Op een tijdstip dat wij ons hier nog eens rustig plachten om te draaien, klinken er dus straks haastige voetstappen en het startgeluid van een kittig stadswagentje. Zo'n nieuwe Mini of zo.

Het gedonder is deze week al begonnen. In mijn brievenbus bevond zich een A5-je waar, in keurig Nederlands (niet één spelfout!), excuses werd gemaakt voor aanstaand geluidsoverlast. Voordat het nieuwe huis betrokken kon worden, diende er namelijk gehamerd, geboord en geklopt te worden. Dit zou ook wel eens in het weekend kunnen zijn. Het weekend? Zijn dat niet die twee dagen tussen de ene en de andere week in? Lekker dan! Zit je rustig Studio Sport te kijken, gaat zo'n yuppie even zijn eikenhouten vloer leggen. Gelukkig houdt mijn overbuurman ook wel van klussen, dus ben ik wel iets gewend. Hij is zo'n man die alleen kan praten in staccato kreten zonder enige intonatie; een echte bouwvakker dus. Elke dag moet er weer gesjouwd worden met planken en klinken er zaag- en boorgeluiden uit zijn kleine schuurtje.

Zelf ben ik gelukkig gezegend met twee linkerhanden. Ik gruwel al van het idee mijn fietsband te moeten plakken, laat staan dat ik voor mijn lol de Nico uit ga hangen. Ik snap het ook niet. Wat is er allemaal mis met je huis als je de godsganse dag verbeteringen denkt aan te moeten brengen? Hoe ingedut moet je huwelijk zijn voordat je je toevlucht zoekt in een koude schuur vol stof en zaagsel? Ach, misschien ben ik ook gewoon geen echte man. Een echte man houdt er van om zijn aanwezigheid op deze aarde te rechtvaardigen door dingen te bouwen, te repareren of aan te passen. Territoriaal gedrag dus eigenlijk. Bij mij ontbreekt dit instinct volkomen. Ik moet alleen maar niezen van stof en zaagsel en mijn handen weigeren simpelweg te functioneren in de kou.

Sinds kort werk ik uit financiële noodzaak een paar uur per week in een callcentre. Gek genoeg zit mijn oerinstinct me daar wél in de weg. Hier werken namelijk vooral mannen die evolutionair gezien net zo ver afstaan van onze stoere voorouders, als Ben Saunders van een echte zanger. Regelmatig kijk ik om me heen vanachter mijn minuscule bureautje en dan zie ik overal verveeld pratende hoofden. Zie ze daar hun geld verdienen met oeverloos geleuter dat niet zou misstaan in Oprah's bookclub; onderuit gezakt en de blik op oneindig! Het scorebord als slap aftreksel van een arena, waar de kwebbeltantes hun degens kruisen in hun strijd om de meeste slachtoffers. ‘Komt het gelegen dat ik even bel?’ Ik weet het, ik doe er zelf aan mee... Maar genoeg is genoeg! Wij mannen hebben niet duizenden jaren fysieke arbied verricht om op een paarse bureaustoel te eindigen. Dan maar weer terug naar het vertrouwde kastensysteem van mijn kleine flatje. Waar is mijn hamer?

2010-11-16T08:46:00.004+01:00

HET PARADIJS

Het was een glazen lamp met een gebreid sokje er omheen. In het kader van de Haarlemse kunstroute hing de lamp in de etalage van een kookwinkel. Ernaast bungelde nog twee kleinere exemplaren, elk met hun eigen kleurige sokje. Het was een grappig gezicht. De combinatie van het soort breiwerk dat alleen oma's nog ter hand nemen en de kloeke spaarlamp eronder, gaf de lamp iets tijdloos. Iets gezelligs. Toen pas viel het me op. Het witte sokje van de lamp die als eerste mijn aandacht had getrokken zat onder de dode vliegjes. Tientallen van deze minuscule insecten hadden zich vol overgave aan het wol vastgeklampt, waarschijnlijk in de hoop het daglicht tegemoet te gaan. Het maakte de lamp alleen maar mooier. Als een monument voor de zinloosheid van het leven, hing het object daar in al zijn eenvoudige imperfectie.

Onderweg naar huis probeerde ik me voor te stellen hoe de mensheid heeft moeten worstelen om te komen waar het nu is. Aan hoe het zich als een soort pantoffeldiertje heeft ontwikkeld tot een amfibie en het na vele duizenden jaren het water kon verruilen voor het landoppervlak. Aan hoe het regelmatig uit bomen viel in de hoop een veilig heenkomen te vinden, om vervolgens ten prooi te vallen aan snellere dieren. Aan hoe het eindelijk een grot had gevonden en daar met wat houtskool de eerste tekening op de muur kalkte, een groots gebaar dat aangaf dat er nog veel meer viel te verwachten van deze soort. Aan hoe het een hek fabriceerde en zo wat schapen gevangen hield, om ze te kunnen melken en om meerdere malen hun wol te kunnen gebruiken voor de koude wintermaanden. Aan de smerigste ziektes die de mensheid keer op keer te verduren kreeg, tot op het punt dat een hevig uitgedunde wereldbevolking weer van voor af aan kon beginnen.

Grappig hoe mensen vaak vol bewondering naar mieren kunnen kijken, begeesterd over zoveel vechtlust. Vol lof over zoveel samenwerking. Ik durf te wedden dat, als er reuzen zouden bestaan, de mensheid met net zoveel bewondering zou worden bekeken. En daar over gesproken: onderweg naar huis bedacht ik me nog iets. Hoe kunnen mensen een God aanbidden die hen al die duizenden jaren alleen maar heeft tegengewerkt? Als je de geschiedenis goed bekijkt, hebben we toch duidelijk meer tegenslagen te verduren gehad dan wonderen. Wie heeft er ooit gehoord over de Zegen van 1833, toen het op wonderbaarlijke wijze gouden munten regende in Oeganda? Of van het Mirakel van Oudega in 1680, toen de armzalige zonen van boer Tjepkema vers gebakken brood vonden op de plaats waar eerst hun verpieterde graanvelden lagen? Ik bedoel maar.

Onlangs werd in het Poolse stadje Swiebodzin het grootste Jezus-standbeeld ter wereld onthuld. Polen, wat de afgelopen honderd jaar natuurlijk gezegend was met voldoende werk voor iedereen en alleen maar eerlijke presidenten heeft gehad, plaatste het beeld uit dankbaarheid voor zoveel voorspoed. Aangezien we het hier in Nederland toch iets te vaak moeten stellen met supermarktoorlogen en er — verdomme — al dertien jaar geen Elfstedentocht meer vanaf kan, pleit ik voor een enorm monument ter ere van de gehele mensheid! Een 60 meter hoog standbeeld van een model-Nederlander. Arie Boomsma bijvoorbeeld. Laat het een voorbeeld zijn voor onze kinderen om ze te laten zien dat je wel degelijk een kwartje kunt worden, ook als je als domineeszoon geboren bent. Laat het ons herinneren aan de strijd die wij allen leveren om gewoon onszelf te zijn, zoals Arie het ook lang niet makkelijk had toen hij noodgedwongen de EO verwisselde voor de KRO...

Want wat nou als er hierna niets is? Dat het leven toch gewoon ophoudt, zonder dat we worden beloond met een hemel waar engelen zingen of waar tientallen jonge maagden zich begeerlijk opkrullen tussen satijnen lakens? Wat nou als dít het Paradijs is? Een paradijs dat we met onze blote handen hebben moeten bevechten. Waar we miljoenen offers voor hebben moeten leveren om het zo te krijgen als het nu is: een plek met voldoende eten en sociale voorzieningen voor iedereen die het nodig heeft. In het Westen althans. De mensen die het goddelijke menen te herkennen in de kleinste dingen om ons heen, hebben gelijk. Soms zie je God zelfs in een dode vlieg. En soms kijkt Hij terug.

2010-10-06T15:43:00.008+02:00

DE IRONIE VAN BANKSY

We zien de sloopresten van een gebouw in Los Angeles. Een dikkige man met enorme bakkebaarden die overgaan in een porno-snor spuit een tekst op de enige muur die nog overeind staat. “Life is beautiful” valt er te lezen. Een paar seconden later duwt een enorme shovel het muurtje omver. Het is het einde van de film Exit Through The Gift Shop, gemaakt door street artist Banksy. Een film die de gemoederen van recensenten en filmadepten al maanden bezig houdt. Want: is dit wel een documentaire over een amateur-filmer die besluit kunstenaar te worden? Bestaat deze Thierry Guetta eigenlijk wel, of is het een personage die door Banksy zelf is bedacht? En is het werk van Mr. Brainwash (zoals Thierry zichzelf uiteindelijk noemt) nou echt vernieuwend en duizenden dollars waard of niet?

Voor de meeste mensen behoeft het enfant terrible van de straatkunst, Banksy, eigenlijk geen introductie meer. Zijn subversieve en politiek-getinte graffiti is al opgedoken in wereldsteden als Londen, Barcelona en Los Angeles. Maar veruit de meesten zullen de Engelsman kennen van zijn werk op de meest omstreden muur ter wereld: de Israëlische Westoever-barrière tussen Palestina en Israël. Buiten het feit dat zijn kunst altijd vragen oproept en veel humor bevat, is zijn grootste creatie toch wel het fenomeen Banksy. Niemand weet wie hij is. Uit angst om gepakt te worden door de politie, houdt Banksy zijn identiteit angstvallig geheim. En met dubbel succes: de politie is hem niet alleen nooit op het spoor gekomen, maar zijn werk ontleent er tevens een prettige mysterieuze sfeer aan.

Het einde van de film is naar mijn mening exemplarisch voor de dubbele bodem die Exit Through The Gift Shop bevat. De tekst die Mr. Brainwash op het muurtje spuit is tevens de titel van zijn (zeer succesvolle) eerste expositie. Het deed mij denken aan de film La Vita è Bella ('Life is Beautiful' dus), waarin een Italiaanse Jood zijn zoontje met veel inventiviteit en leugens om bestwil het leven red, terwijl zij in een concentratiekamp zitten. Banksy zelf haalt in zijn boek Wall and Piece een fragment aan uit het dagboek van een Engelse luitenant en presenteert het als zijn manifest. In het fragment valt te lezen wat de luitenant aantreft in het kamp Bergen-Belsen, wanneer de Engelsen in 1945 als bevrijders binnenkomen. Het Rode Kruis levert allereerst een enorme hoeveelheid lippenstift aan de hongerige massa, terwijl het leger toch om hele andere dingen verlegen zit. De luitenant ziet pas later de waarde van dit gebaar in als hij de barakken langsgaat. Alle vrouwen hebben prachtige rode lippen boven hun uitgemergelde lichamen. ‘At last someone had done something to make them individuals again. (…) That lipstick started to give them back their humanity.’

Ironie is het belangrijkste wapen van Banksy. In de film wordt Thierry Guetta geïntroduceerd als een voormalig louche kledingverkoper. Thierry geeft zelf toe dat hij destijds goedkope rommel met gemak als haute couture verkocht. Dat zelfde lijkt hij te doen als hij, op aanraden van Banksy, besluit om kunstenaar te worden. Hij weet een enorme hype om zichzelf heen te creëren en honderden mensen naar zijn expositie te lokken, zonder dat iemand ooit van hem gehoord heeft. Beeltenissen van Obama of Michael Jackson met Marilyn Monroe-haar gaan voor vele tienduizenden dollars de deur uit. En daar stopt het niet. Net als de kunstenaars die Thierry jarenlang met zijn camera gevolgd heeft (we zien Shepard Fairey, Space Invader en een onherkenbare Banksy), gaat hij de straten van LA op om muren te beplakken met enorme beeltenissen van zichzelf. Als Banksy deze man niet zelf bedacht heeft, dan had hij zich toch zeker geen betere personificatie van de door hem verachte kunstwereld kunnen wensen!

Mijn conspiracy theory luidt als volgt: na jarenlang te hebben moeten toekijken hoe zijn werk op veilingen en eBay voor hoge prijzen verkocht werd, heeft Banksy besloten om het heft in eigen handen te nemen. ‘Als al die volgevreten kunstkenners met hun glaasjes wijn zo graag dwepen met de subversieve cultuur van de street art, dan kunnen ze het krijgen ook!’ In Mr. Brainwash (die naam alleen al!) heeft Banksy een manier gevonden om niet alleen veel geld te verdienen, maar ook om wraak te nemen. Die middelmatige pastiche van Warhol en Shepard Fairey die Mr. Brainwash maakt, is natuurlijk stiekem van Banksy's hand. Het is met opzet slecht om een punt te kunnen maken.

Zo zijn er meer redenen om aan te nemen dat Exit Through The Gift Shop vooral een nieuw instrument is om uiting te geven aan Banksy's kijk op de (kunst)wereld. Zo is Thierry, voor hij aan zijn carrière als kunstenaar begint, een obsessieve filmer. Hij filmt letterlijk alles wat los en vast zit en verzamelt zo vele duizenden uren aan beeldmateriaal zonder enige coherentie. We zien bakken vol met filmcassettes, waarvan hij niet eens de moeite heeft genomen om ze te ordenen. Naar mijn mening een duidelijke verwijzing naar de door Banksy verguisde straatcamera's (CCTV) die, veel meer dan in Nederland, overal in Engelse steden te vinden zijn. En de overduidelijke referentie naar Warhol in het werk van Mr. Brainwash is natuurlijk ook niet voor niets. Net als Warhol destijds reageert Bansky op de populaire cultuur. En door Warhol's kunst van de herhaling nóg eens dunnetjes over te doen, hou je letterlijk niks meer over dan een afbeelding van iemand die je vaag bekend voorkomt. Als kunstkenners er vervolgens met open ogen intrappen en bereid zijn om voor veel geld een “MBW” te kopen, dan hoeft Banksy zelfs geen moeite meer te doen om zijn punt te maken: de kunstwereld is alleen gericht op hypes en volledig in zichzelf gekeerd.

Het is ongelofelijk knap als je de verleiding kan weerstaan om van deze film een ego-document te maken. Zeker als je Banksy heet. Hoe makkelijk was het niet geweest om met veel vage beelden een documentaire te vullen over het mysterie dat hij is? In plaats daarvan creëert hij een kunstenaar. Inclusief hype, exposities en een website. Dat is nog nooit iemand gelukt! Of zou Mr. Brainwash tóch een toevallig product zijn van de street art beweging? Een eeuwige beunhaas die al die graffiti-spuiters met hun idealen te slim af is? Hoe het ook zij; na afloop van al die coole beelden van posters, schilderijen en gespoten stencils, wacht je altijd nog de gift shop.

2010-08-05T21:52:00.005+02:00

DE TRUC VAN VERHAGEN

Je hoort het mensen wel eens zeggen tegen iemand die onverwacht gedreven en idealistisch uit de hoek komt: ‘Jij zou de politiek in moeten!’. Die mensen hebben een wat al te rooskleurig beeld van onze democratie, naar mijn mening. Het draait bij succesvolle volksvertegenwoordigers toch eerder om opportunisme dan om idealisme. Dat bleek nog maar eens deze week, toen het CDA — in de persoon van Maxime Verhagen — haar afkeer tegen de PVV liet varen om te gaan praten over een minderheidskabinet. Slimmer had Verhagen het niet kunnen spelen. Goedgeloviger hadden de linkse partijen niet kunnen zijn.

Toen Verhagen, na de voor het CDA dramatisch verlopen verkiezingen, duidelijk liet weten dat hem bescheidenheid paste, werd dat overal uitgelegd als een logische reactie. Wat had hij anders moeten zeggen? Het CDA was na jaren van hegemonie, meedogenloos afgestraft door haar eigen kiezers, die nu wel weer eens wat anders wilden. Het bombarderen van de hypotheekrenteaftrek tot “breekpunt” en het grapje van Balkenende over 'n lief kijkende presentatrice ten spijt. De partij was na de afgelopen verkiezingen gehalveerd. Nu was het de beurt aan de linkse partijen, zo was de opvatting. GroenLinks was klaar om te regeren, de SP zag het door de immer vrolijke Emile Roemer weer positief in en de PvdA had eindelijk een charismatisch leider die niet om de vijf minuten moest glimlachen. En nog belangrijker was dat ze, samen met D66, één progressief blok vormden. Het kon dus niet mis gaan. De VVD zou wel moéten luisteren naar links, omdat Verhagen immers samenwerking met Wilders uitsloot.

De ontsteltenis van de linkse partijen over de plotselinge draai van Verhagen en het “falen” van informateur Lubbers is bijna vertederend. Was het immers niet het CDA dat, in de persoon van Jan Peter Balkenende, weigerde om haar positie in de “war on terror” in twijfel te trekken? De partij trof naar eigen zeggen geen blaam, toen Amerika — met steun van Nederland — een volledig onrechtmatige oorlog begon tegen een tandeloos Irak? Balkenende bleef erbij dat hij goed had gehandeld, uit vrees dat een veroordeling hiervan de val van het kabinet zou inluiden. Het pluche zat veel te lekker. Enkele maanden later viel de regering alsnog, wederom omdat het CDA in de ogen van Amerika het braafste jongetje van de klas wilde zijn.

Nog wat langer geleden, in 1977, was de situatie nagenoeg hetzelfde. Ook toen bleek de vorming van een kabinet met PvdA, CDA en D66 niet mogelijk. Ook toen hoopte de PvdA dat progressieve CDA'ers de vorming van een rechts kabinet (met de VVD) zouden tegenhouden. In enkele weken werd echter door Wiegel en Van Agt een regeerakkoord op papier gezet. En het argument van het CDA was ook toen hetzelfde: de PvdA had het aan zichzelf te danken. Er was simpelweg geen alternatief meer. Aan linkerzijde werden de wonden gelikt, maar stiekem ging men er daar vanuit dat het kabinet te instabiel zou zijn om het lang vol te houden. Ze hadden slechts een krappe meerderheid van 77 zetels. Het kabinet viel echter niet, maar zat keurig vier jaar in de kamer.

Verhagen hekelde de afgelopen jaren de partijstandpunten van de PVV omtrent grondwaarden als vrijheid van godsdienst. Er viel bij het CDA niet te praten met deze partij, zo was de boodschap. Niet voordat deze standpunten van tafel waren tenminste. Toch maakte hij een afspraak met Rutte: als Paars-plus zou mislukken, dan was hij bereid om aan een regeerakkoord te werken. Met deze toezeggingen van Verhagen, had Rutte helemaal geen intentie om in een kabinet te zitten met links. Maar om verwijten te voorkomen, worstelde hij zich toch braaf door het stroperige overleg met PvdA, GroenLinks en D66 heen en knikte hij vriendelijk als Cohen weer eens begon over hoe hij de boel bij elkaar wilde houden. Dat wilde Rutte helemaal niet. Zodra het voor de buitenwacht leek alsof hij er alles aan had gedaan om deze optie te onderzoeken, kapte hij het overleg af. De nieuwe informateur Lubbers kreeg van elke partij te horen dat hij het over rechts moest proberen. Ook van de linkse partijen. Het CDA zou toch niet willen samenwerken met de PVV en dan zou Rutte vanzelf wel weer terugkomen bij Paars-plus, zo was de gedachte.

Het liep echter anders. VVD, CDA en PVV sloten zich op om over samenwerking te praten en Lubbers had het nakijken. Buiten hem om werden de contouren zichtbaar van een minderheidskabinet met gedoogsteun van de PVV. Precies wat Wilders wilde. En Verhagen. Een vinger in de pap hebben, koste wat kost. Cohen wreef nog eens over zijn bestoppelde kin, Femke vouwde demonstratief de armen over elkaar. Daar stonden ze dan. Idealisten zonder macht. In herinnering hoorden ze weer de opgewekte stem van hun moeder. ‘Weet je wat jíj zou moeten doen...?’

2010-07-08T12:06:00.005+02:00

KRAAK NOCH SMAAK

Mensen die mij een beetje kennen, zullen weten dat ik bepaald geen voorstander ben van het onlangs ingegane kraakverbod. Integendeel. In mijn ogen is het een regeling die vooral voortkomt uit fatsoensbesef, maar dat niet tot doel heeft om een oplossing te vinden voor de woningnood. De voorstanders redeneren als volgt: als iets niet van jou is, moet je er van afblijven. Of het nu leegstaat of niet. Er wordt geen verschil gemaakt tussen bijvoorbeeld een auto of een huis. Helemaal stuitend vinden ze het dat de linkse raddraaiers zo'n pand dan ook nog eens volkliederen en de boel laten verpauperen. Daar heeft niemand het recht toe, dus ook krakers niet. Een interessante redenering die niet echt getuigt van realiteitszin.

In een ideale wereld blijft iedereen inderdaad van elkaars spullen af. Dat spreekt voor zich. Een ieder die het cliché-verhaal van De Vliegeraar nog helder voor ogen staat, weet dat stelen daar genoemd wordt als de ergste misdaad waar elk ander vergrijp een variant op is. Hoe zeer deze simplificatie ook te prijzen valt in haar poging om ook de Fabeltjeskrant-lezer te bedienen, de werkelijkheid is een stuk weerbarstiger. Er is namelijk een verschil tussen stelen en gebruiken. Stel: er is een voedseltekort, maar de supermarkt op de hoek weigert zijn deuren te openen waardoor alle etenswaren langzaam liggen te bederven. Is het dan vreemd dat een enkeling na een paar dagen zal proberen de deur te forceren om zo bij het voedsel te komen? Nee, integendeel. Hele hordes mensen zullen zich dit onrecht aantrekken en de winkel bestormen. Net als een eigen dak boven je hoofd, is voedsel namelijk een eerste levensbehoefte. De enige reden dat dit onrecht niet door iedereen gevoeld wordt als het om een leegstaande woning gaat, is omdat er een keuze is. De keuze om (veel) te betalen. Wie echt wil, kan immers altijd wel aan een woning komen.

Laten we het daarom niet erger maken dan het is. Ik heb keurig zes jaar in een studentenkamertje gewacht tot ik eindelijk bij de sociale woningbouw terecht kon. Hoe moeilijk is dat nou? In Amsterdam ben je bijkans bejaard voordat je een woning krijgt toegewezen, dus dan is zes jaar daarbij vergeleken een uurtje bankzitten in de wachtruimte van de tandarts. Dat kamertje van 12 m2 kostte alleen bijna net zo veel als ik nu betaal voor ruim 30m2. En toen moest ik ook nog eens mijn keuken en badkamer delen met een stonede tiener. Zo'n zelfde studentenkamertje kost in Haarlem nu zo'n 350 à 450 euro. Probeer dat maar eens uit te leggen aan iemand uit België of Duitsland. Het is bekend dat je daar — ook in de grote steden — makkelijker en goedkoper aan een (huur)woning komt dan hier in Nederland. Huisjesmelkers verdienen hier grof geld aan het opkopen van verouderde woningen in de binnenstad en het plaatsen van een tussenwandje. Hoor je de politiek dan klagen over verpaupering? Nee, dan heet het vrije marktwerking. Schaarste zorgt nou eenmaal voor hoge prijzen en vraagt om inventiviteit.

Goed, laten we het erover eens zijn dat je in Nederland relatief veel moet betalen voor een dak boven je hoofd. Laten we zelfs toegeven dat we allemaal wel eens gehoord hebben van schrijnende situaties waarbij, vooral immigranten, de dupe zijn van rücksichtsloze huiseigenaren. Geeft dat ongewassen types het recht om zomaar een leegstaande ruimte binnen te vallen en het te claimen als hun woning? Ja, dat vind ik wel. Ik heb regelmatig een kraakwoning van binnen gezien en ik zal de eerste zijn om toe te geven dat bij de inrichting daarvan meestal weinig rekening wordt gehouden met de kwaliteit van de architectuur, maar het gaat mij om het statement. Het is een principekwestie. Natuurlijk kan iedereen ook de legale weg bewandelen. Met goed zoeken en wat medewerking binnen je vriendenkring kom je echt wel een woning tegen die je kunt betalen. Maar het is niet te verkroppen dat er duizenden vierkante meters leegstaan in Nederland en dat er elke dag wel weer een kantorenflat verrijst op een of andere A-locatie “met prachtig uitzicht”, terwijl iedereen weet dat er nou bepaald geen tekort is aan kantoorruimte. Als je dan krom moet liggen om je studentenkamer te bekostigen, ben je misschien wel legaal bezig, maar ook een dief van je eigen portemonnee.

Projectontwikkelaars en bouwbedrijven lachen zich kapot als ze weer eens een torenhoge rekening sturen naar een gemeente of de overheid. De kosten voor de Noord-Zuidlijn vallen inmiddels drie keer zo hoog uit en het project had al lang klaar moeten zijn. De verbouwing van het Rijksmuseum heeft vertraging opgelopen door weigerende bouwbedrijven en kost veel meer dan begroot. Onlangs is de grootste bouwfraude ooit aan het licht gekomen en zeker dertien verdachten hebben schikkingen getroffen met Justitie waardoor ze niet strafrechtelijk vervolgd worden. In de goedkope woonsector gaat het al niet beter. Bijna de helft van de studenten betaalt voor hun woonruimte meer dan wettelijk is toegestaan. In 2010 zijn de kamerhuurprijzen met 4,4 % gestegen ten opzichte van vorig jaar, terwijl er juist meer kamers zijn bijgekomen. De overheid toont zich tegenover deze ontwikkelingen nagenoeg tandeloos. In het licht hiervan is het uitvoeren van een kraakverbod abject en niet op zijn plaats.

Kraken is een manier om wantoestanden aan de kaak te stellen. Met die functie zou het op meer steun mogen rekenen van iedereen die zo “fatsoenlijk” is om honderden euro's per jaar teveel te betalen aan dubieuze huisjesmelkers. Tot er een structurele oplossing is gevonden voor het bewoonbaar maken van nutteloze leegstand, is kraken een middel dat eerder sociaal dan asociaal is. Het is fatsoenlijkheid waar we aan ten onder gaan. Niet aan inventiviteit.

2010-06-04T17:38:00.006+02:00

DE ZWENKENDE KIEZER

Een kort overzicht van wat we de afgelopen tijd aan politiek vertier over ons heen hebben gekregen: het hilarische promotiefilmpje van Trots Op Nederland, de real-life soap over het liefdesleven van Jack de Vries, de hakkelende antwoorden van Job-die kennis heb ik niet paraat-Cohen, de rake grappen van Emile Roemer en een wedstrijdje hard fietsen met Balkenende. En dan waren er natuurlijk nog de dagelijkse peilingen van Maurice de Hond, het Twitterdebat en het politiek commentaar van zo’n beetje iedereen die de moeite nam om stil te staan voor een camera. De media wrijven zich in hun handen bij zoveel belangstelling. De Tweede Kamer verkiezingen zijn een evenement geworden. Het zat er natuurlijk al lang aan te komen, maar the American way heeft, ook wat de beleving van politiek betreft, eindelijk volledig voet aan de grond gekregen.

Nog nooit waren de verkiezingen zo spannend. Nog nooit leek de politiek zo… sexy. Met nog een paar dagen te gaan tot 9 juni is de spanning te snijden. Een groot aantal zwevende kiezers laat zich nog maar wat graag overtuigen. Maar de meeste kiezers zweven niet, ze zwenken. Met het gemak van een automobilist die van baan wisselt, bewegen honderdduizenden stemgerechtigden zich van de ene naar de andere kant van het politieke spectrum. Is er een ongeluk gebeurt op de linkerrijbaan (lees: het milieu is minder belangrijk nu we in een economische crisis zitten), dan gaan we toch lekker rechts rijden? En als — in een ultieme poging om de onderliggende scheuren te verdoezelen — de middenstrook van een nieuwe asfaltlaag wordt voorzien (Balkenende probeert optimistisch te blijven, ondanks de peilingen), dan schuiven we toch een stukje op?

Er zijn mensen die blijven herhalen dat het over de inhoud moet gaan, maar die mensen weten best dat ze hopeloos achter lopen. Het gaat al lang niet meer over de inhoud. Ja, op dezelfde manier als het kopen van een Big Mac over de inhoud gaat. Er is 10% die zo’n ding echt lekker vindt, maar 90% is merkbeleving. Met tactische oneliners en de juiste tone of voice, proberen politici elkaar af te troeven. Wie durft er een breekpunt te noemen? Wie toont zijn spierballen als het gaat om zo hard mogelijk bezuinigen? Vorig jaar moest elke moslimvrouw nog “bevrijd” worden van dat vermadelijde hoofddoekje. Nu perken we onze eigen vrijheid maar wat graag in als we denken dat we daarmee de economie er bovenop helpen. Naar gelang het weer pakken we zo de eerstvolgende afslag.

Hat valt politici te verwijten dat ze zich bezig houden met futiliteiten als het wel of niet afschaffen van de hypotheekrenteaftrek, maar het is de kiezer die zich dit soort onzin laat aanleunen. Is er niemand die zich afvraagt waarom de partij (CDA) die van de hierboven genoemde regeling een breekpunt maakt, tegelijkertijd de stuwende kracht is geweest achter het kraakverbod? Een villa in Aerdenhout kopen blijft dus fiscaal aantrekkelijk, maar ondertussen worden honderden vierkante meters leegstaande woon- en kantoorruimte niet benut. Is dat dan geen scheefgroei in de huursector?

Ik hoop nog steeds dat er binnenkort iemand met zijn of haar vuist op tafel slaat en ons verteld wat we eigenlijk allemaal wel weten. Namelijk dat er in de komende decennia een groot tekort zal ontstaan aan schoon drinkwater, terwijl de zeespiegel omhoog kruipt. Dat alle olie die we nu nog opportunistisch opstoken binnenkort op is, terwijl we nog geen goede alternatieven hebben gevonden. Dat het economisch zwaartepunt aan het verschuiven is van het westen naar het oosten, terwijl we hier niet bereid zijn harder en langer te werken. Tegenover zulke reeële problemen die een hoge mate van inventiviteit en flexibiliteit van ons eisen, stellen al die breekpunten opeens bar weinig voor. Wij staan als zwenkende kiezer al jarenlang in de file en het enige wat we doen is toeteren.

2010-05-21T21:03:00.004+02:00

DE DOUCHECOACH

‘Zit niet met je eten te spelen! Laat je speelgoed niet steeds slingeren!’ Je jeugd bestaat vooral uit dingen die je níet mag doen. Daar tussendoor probeer je uit, ga je over de grens, speel je met emoties en loop je voedselvergiftiging op in de zandbak. Dat hoort nou eenmaal zo. Daar kijkt niemand van op. Raarder is het dat we als volwassenen steeds gewezen worden op dingen die we niet mogen. Dat werkt contraproductief, zou je zeggen. Toch lijkt dat het enige plan van aanpak als het over het milieu gaat. We zien ons in Nederland geconfronteerd met de grootste problemen sinds de eh... supermarktoorlog en ons complexe antwoord hierop is samengebald in het nietszeggende woord “duurzaamheid”.

Neem nou de Douchecoach. Ik vertelde er in mijn vorige blog al even over. Het ding is niets anders dan een zandloper die gebruikt kan worden tijdens het douchen om zo geld en milieu te sparen. Daarvoor kan je dus ook een eierwekker gebruiken, maar daar dacht de fabrikant dus anders over. Dat is blijkbaar niet duurzaam. En dan die naam... Het doosje slingerde al een tijdje rond in mijn huis en in mijn gedachten werd de douchecoach na verloop van tijd een lange man van rond de veertig met een foute snor en knalrode sokken die tot kniehoogte waren opgetrokken. Zijn sportieve broekje was net iets te kort om modieus te zijn en de onderkant van zijn witte poloshirt zat hier zorgvuldig in weggestopt. Om zijn nek hing een fluitje die hij te pas en te onpas gebruikte om mij terecht te wijzen als ik per ongeluk papier in de vuilnisbak gooide of de tv op stand-by liet staan. Hij wees regelmatig met zijn vinger of keek mij streng in de ogen, maar zei nooit wat. Het schelle geluid van zijn fluitje zei immers alles.

Laatst vond ik de beste man naast mijn eigen fiets. Het regende nogal en ik was op dat moment eigenlijk van plan om daarom maar de bus te pakken. Ik zou bij mijn ouders gaan eten en, alhoewel ze maar een paar kilometer verderop wonen, had ik toch echt geen zin om daar zeiknat aan te komen. Daar dacht mijn coach blijkbaar anders over. De bus mocht dan gezien worden als een relatief milieuvriendelijk vervoermiddel, er ging wat dat betreft echter niets boven de door eigen spierkracht aangedreven wielen van het stalen ros. Binnensmonds scheldend besloot ik hem gelijk te geven en haalde mijn fietssleutel tevoorschijn. Maar zijn bemoeizucht ging verder. De laatste tijd maakte de coach er een gewoonte van om tussen mij en mijn vriendin in te slapen. Op deze manier was hij er zeker van dat na vijf minuten het licht uitging en er niet gelezen werd in bed. Ik vermoedde wel eens dat hij hiermee ook andere handelingen probeerde te voorkomen, maar ik heb nooit ingezien hoe zoiets beter voor het milieu zou kunnen zijn.

Het werd een onhoudbare situatie. Ik heb nogal een kleine woning en de extra ruimte die de lange man innam, begon mij danig op de zenuwen te werken. Om nog maar te zwijgen van het schrille geluid van zijn fluitje, dat op een gegeven moment elke dagelijkse handeling ongevraagd voorzag van een muzikale noot. Het hield niet op. De wc moest worden doorgespoeld met regenwater, ik at alleen nog maar bij kaarslicht en elke vrijdag maakte ik braaf de gang naar de plaatselijke supermarkt om daar glas, papier en plastic in hun eigen container te duwen. Na een maand was ik het zat. De Fair Trade volkoren mueslicrackers kwamen mijn neus uit en mijn kleren stonken naar ecovriendelijke limoenemulsie. Er moest iets gebeuren.

Op een zekere nacht zijn mijn vriendin en ik expres wakker gebleven en, terwijl hij rustig tussen ons in lag te slapen in zijn gestreepte pyjama, hebben we onze coach overmeesterd. Het koste wat duw- en trekwerk, want de man gaf zich niet vlug gewonnen. Hij bleek zijn fluitje ook ’s nachts bij zich te dragen en een oorverdovend geluid maakte duidelijk dat hij het met dergelijke praktijken niet eens was. Om de buren niet wakker te maken, hebben we hem daarom gekneveld. Een ferme klap met mijn hamer bracht eindelijk de rust terug in huis.

We hebben de coach een mooie uitvaart gegeven. Het kartonnen verpakkingsmateriaal hebben we keurig bij het oud papier gedaan en de zandloper zelf verdween in de glasbak. Zijn as hebben we, onder het toeziend oog van een groepje uitzinnige kinderen, in een nabij gelegen zandbak uitgestrooid. Wij denken dat hij het zo gewild heeft.

2010-05-03T20:46:00.008+02:00

LEKKER DUURZAAM

Een tijdje terug bevond ik mij op het oude Figee-terrein voor een bijeenkomst van het werkatelier Nieuw Haarlem. Dit initiatief stelt zich onder andere ten doel om “de vele innovatieve kanten van de Haarlemse bedrijfseconomie onder de aandacht te brengen”. Prachtig natuurlijk, maar toen ik — na een kwartier fietsen door het pittoreske industrieterrein Waarderpolder — zwetend aankwam, bleek de plaats van ontmoeting een nogal troosteloze bouwput te zijn. Strategisch opgestelde mannen in fluorescerende oranje hesjes deden er echter alles aan om mij duidelijk te maken dat dit toch echt de plek was waar gepraat zou gaan worden over duurzaam ondernemen in deze Parel aan het Spaarne. Samen met enkele andere genodigden beklom ik een smalle betonnen trap, waarbij een in de haast vastgetimmerde houten plank als reling diende. Een fikse windvlaag vergezelde ons bij deze klim, wat niet verwonderlijk was, aangezien de eerste twee etages nog geen ramen bleken te hebben. Het geluid van een vastgebonden plastic zeil, wapperend in de wind, vermengde zich met geroezemoes van boven. Het leed geen twijfel: nog een paar smalle trappen en we zouden ons vervoegen bij onze meer-punctuele collega’s.

Ik bleek nogal underdressed. In mijn ruim zittende spijkerbroek en afgetrapte sportschoenen stapte ik op de enige statafel af die nog niet omringd werd door mannen van middelbare leeftijd in colberts van Society en hun vrouwelijke leeftijdgenoten in mantelpak. ‘U heeft uw speldje niet op.’ Iemand van de organisatie was me duidelijk gevolgd en keek verwijtend naar een plek op borsthoogte van mijn t-shirt, net toen ik een hap wilde nemen van een Waldkornbroodje kaas. ‘Doet u alstublieft uw speldje op, anders kom ik nog een keer langs.’ Ik besloot dit verzoek te negeren, op het gevaar af dat ze haar dreigement waar zou maken. Het metalen speldje met “De Groene Mug” erop verstopte ik onder de schaal met broodjes.

Even later werden we in een tochtig zaaltje afwisselend toegesproken door een bevlogen ondernemer, een kleurloze ambtenaar, nog wat ondernemers en een heuse kunstenares. Een en ander werd aan elkaar gepraat door de onvermijdelijke gastheer met humor en — na anderhalf uur koukleumen — konden we ons eindelijk storten op de gratis drank en stengels bleekselderij. Het betrof hier immers een bijeenkomst over duurzaamheid en dan kunnen de hapjes (veiligheidshalve) niet groen genoeg zijn. Het thema stond het gebruik van een loeiend warmtekanon echter niet in de weg. De projectontwikkelaar mocht dan voor elkaar hebben gekregen dat zijn pand op miraculeuze wijze door de brandweer voor dit samenzijn was goedgekeurd, het hoefde nog niet te betekenen dat het ons aan iets zou ontbreken. Al kauwend op onze bleekselderij was er gelegenheid tot een meet & greet met andere ondernemers. Bij de uitgang kregen we allemaal een wit vierkant doosje en werden we bedankt voor ons bezoek.

Daar ligt ‘ie dan. Naast me op mijn bureau prijkt het witte doosje met in blauwe letters de merknaam DoucheCoach® erop. Binnenin bevindt zich een rond stuk plastic met een zuignap er aan. In het midden zit een zandloper. De bedoeling is dat ik dit ding aan de tegelwand van mijn badkamer bevestig en de zandloper gebruik om er zeker van te zijn dat ik niet langer dan 5 minuten onder de douche sta. Daarmee bespaar ik volgens de verpakking maar liefst 40 euro per jaar ten opzichte van de gemiddelde Nederlander die doorgaans 8,5 minuut de kraan laat lopen. Dat scheelt 240 liter water per week!

Ik heb mijn persoonlijke coach na de eerste kennismaking snel weer teruggestopt in zijn kartonnen verpakking. Ik heb al een waterbesparende douchekop en, alhoewel ik het nooit berekend heb, het lijkt me sterk dat ik veel langer dan 5 minuten onder de douche sta. Maar toch: 240 liter per week... Ik vraag me af hoeveel zinloze kantoorruimte we daar weer van kunnen bouwen.

2010-04-18T15:15:00.009+02:00

DE GRENS

In mijn prille carrière als blogger heb ik al snel gemerkt dat — ook in de losgeslagen speeltuin die het internet is — er grenzen zijn aan wat men kan of mag schrijven. Tenminste, niemand verbiedt mij natuurlijk iets in te tikken. Gelukkig niet. Het betreft hier vooral sociale druk die zachtjes tegen mijn slapen drukt en de ruimte in mijn hoofd net een beetje kleiner maakt. Dat is natuurlijk een kwestie van gewenning. Alles went immers. Zo ben ik ook ooit gewend geraakt aan in-laarzen-gepropte-broekspijpen en de irritante deuntjes van Lady GaGa. Ik maak me wat dat betreft dan ook geen zorgen. Dat neemt alleen niet weg dat de goedbedoelde reacties op mijn blogs — naast positief — toch ook vaak kritisch van aard zijn.

Zo schijn ik te vaak mensen af te zeiken. ‘Je bent zo negatief. Je hebt overal een mening over.’ hoorde ik gisteren nog. Zelfs als dat laatste waar zou zijn, snap ik nog niet wat daar erg aan is. Met name mijn laatste blog over de iPad en de hysterie omtrent Apple-producten in het algemeen, kwam mij op veel kritiek te staan. ‘Het begon zo grappig, maar daarna was je wel erg aan het zeuren.’ vertelde iemand mij. Tja, dat is nu juist voor mij de reden om zo’n stukje te schrijven. Ik moet me ergens over kunnen opwinden. Ik moet de innerlijke noodzaak voelen om mijn mening te geven, anders heeft het voor mij niet zoveel zin. Hoe leuk het ook kan zijn om over andermans dagelijks leven te lezen, de schrijver of schrijfster in kwestie zal het in een blog of column toch meestal tot een karikatuur hiervan maken, simpelweg omdat het anders zo saai wordt. Het is als met toneel: je moet nét iets harder schreeuwen, je bewegingen nét iets uitvergroten, anders is het voor de achterste rijen niet te volgen. De Bart Chabot-techniek noem ik het maar. Dat karikaturale schuilt voor mij ook in het uitvergroten van “negatieve” emoties. Natuurlijk overdrijf ik mijn frustraties! Als ik echt alleen maar cynisch zou zijn, zou ik geen leven hebben. Ik overdrijf, omdat het dan interessanter wordt.

Neem nou Facebook. Het is stiekem heerlijk om elke dag even te kijken wie wat heeft geschreven of gepost. Je kent die mensen immers (alhoewel dat relatief is natuurlijk) en dan is de startpagina van Facebook een handige manier om te weten waar ze zich mee bezig houden, welke muziek ze leuk vinden en wat ze verder met hun leven doen. Facebook is één groot schoolplein. Er wordt geflirt, ge-poked en ge-liked. Men zit achter elkaar aan en laat elkaar foto’s zien. ‘Kijk, hier sta jij.’ We hebben nog nooit zo diep in iemands zielenroerselen kunnen wroeten, van wie we nauwelijks weten waar we hem of haar ook alweer van kennen. Dat is prima natuurlijk, maar het mag toch ook wel eens ergens over gaan? ‘Pieter just checked in at AH Grote Houtstraat.’, stond er laatst op mijn startpagina. ‘Jolanda found an orphan pig on her farm.’ Wat moet ik daar in godsnaam mee? En dan zijn daar natuurlijk nog de onvermijdelijke emoticons die werkelijk overal aan toegevoegd worden. Ja, we lachen wat af! Ik durf te wedden dat er nog nooit zoveel geknipoogd is als nu. Alles wordt gerelativeerd met een punt-komma en een haakje sluiten. In het land der blinden is eenoog koning.

Oh, machtig internet. Geef ons heden ons dagelijks brood en laten we ons verwarmen aan de thirthy-something columns van Aaf Brandt Corstius. Laten we ons vergapen aan de hippe gadgets van Nalden of hardop lachen om de “lekkere stukken” van James Worthy. Leid ons niet in verzoeking, maar verlos ons van de Boze...

Goed, jullie hebben het zelf zo gewild. Vanaf nu ook hier alleen een positief geluid! Voorwaarts trekken wij, de groen-glooiende heuvels op! Laten wij volharden in ons streven naar een platte tv voor iedereen, terwijl de zoete klanken van The Sound of Music aanzwellen. Met elkaars hand vast vormen wij een menselijke ketting die vanuit de ruimte te zien zal zijn en uit volle borst zingen wij mee met honderden zoetgevooisde kinderstemmetjes. ‘Do-Re-Mi...’ De zon gaat langzaam onder, maar dat is niet erg. Gefeest zal er worden! De muziek wordt nog wat harder gezet en er wordt gedanst en geflirt. Dat ene meisje met haar prachtige blonde vlechten lacht naar je en jij knipoogt terug. Alles is zoals in een boek van Remco Campert. Het leven is verrukkelijk! Boven onze hoofden pakken de donkere aswolken zich samen.

2010-04-11T13:37:00.009+02:00

iDIOTIE

Vorige week werd in Amerika met veel bombarie de iPad van Apple geïntroduceerd. Lang verwacht en eindelijk gekomen. Met de iPad wil Apple het gat tussen laptops en smartphones dichten. Het apparaat doet qua uiterlijk nog het meest denken aan zo’n digitaal fotolijstje die je voor 40 euro bij Blokker kunt kopen. Dat is typisch Apple. Alles moet er uit zien alsof het eigenlijk wat anders is. Zo lijkt de nieuwste iMac op een te klein uitgevallen LCD tv en de iPod Shuffle op een aansteker. Met de Mac Mini heeft het bedrijf zich echter overtroffen. De duurbetaalde designafdeling van Apple heeft er alles aan gedaan om deze simpele computer te laten lijken op een zilvergrijs lunchtrommeltje. Als je het ding voor je ziet, hoor je de mannen van Debiteuren / Crediteuren als het ware hun door moeders gesmeerde boterhammen bespreken. ‘Zo, Edgar, wat heb jij d’r op?’

De iPad kan echter veel meer dan zijn uiterlijk doet vermoeden. Met een simpele vingerbeweging kan je er mee internetten, films kijken, boeken lezen en muziek luisteren. Ideaal, volgens Apple, want dit alles gebeurd zonder irritant toetsenbord en dat maakt het ding eigenlijk een fotolijstje zonder standaard. Of een laptop voor kleuters, net hoe je het bekijkt. Alles is namelijk lekker intuïtief en het scherm is ook nog eens makkelijk met een natte doek af te nemen, zodat de gebruikelijke speekselklodders en etensresten er zonder moeite af gaan. Het wachten is nog op uitvoeringen in de pasteltinten geel en roze en de Pino App die bij je kinderen — aan de hand van duidelijke tekeningen — het alfabet er in ramt. ‘En de A is van...?’ Juist ja.

Begrijp me niet verkeerd; ook ik ben een enthousiast Apple-gebruiker. Door mijn opleiding tot grafisch ontwerper had ik mijn eerste iMac al toen mijn vrienden nog met hun onooglijke PC’s op de update van Windows 95 aan het wachten waren. Toen iedereen zich ongerust maakte over de Millennium Bug (kent u die nog?), hadden wij op de kunstacademie geen idee waar het over ging. Apple maakt namelijk niet alleen mooie producten, maar ook producten die gewoon werken. Tenminste, tussen het crashen door dan... En die iPad is dan ook ongetwijfeld fantastisch. Maar ben ik nou de enige die werkelijk kotsmisselijk wordt van dat ziekelijke kuddegedrag? Op het Journaal waren beelden te zien van volwassen mannen (het zijn namelijk altijd mannen die op zoek zijn naar iets wat lekker in de hand ligt, zonder dat ze wegens aanstootgevend gedrag worden opgepakt) die juichend de winkel inrenden! Als een stel kinderen die voor het eerst De Efteling in mogen, huppelde ze — al joelend — door een haag van andere debielen, die hen met applaus aanmoedigden. Er waren zelfs enkele high fives te zien. Eenmaal in de winkel kregen ze dan het pakketje waar ze maanden geleden al voor hadden ingetekend. Blij als een kind keerden ze huiswaarts.

Dat is dus waar de evolutie ons heeft gebracht. Bebrilde mannen die als buit een glimmend computertje naar hun muffe grot slepen. De jacht heeft er nog nooit zo nerderig uitgezien. Ergerlijker zijn nog de “events” die Apple van tijd tot tijd organiseert. Alsof het de verschijning van de Here zelf betreft, zitten dan honderden mensen (wederom vooral mannen) in een grote zaal naar de slechtzittende spijkerbroek van Steve Jobs te staren. Benieuwd wat hij dit keer weer uit zijn gulp zal trekken. ‘This is absolutely amazing!’

Hebben die mensen dan niet door dat ze speelbal zijn van een hele slimme marketingafdeling? Beseffen ze dan niet dat al die grote electronicaconcerns al lang weten wat ze over vijf jaar in de markt gaan zetten? Je wordt dus altijd genaaid. In hapklare brokken wordt het allemaal aangeboden, want anders zouden de kinderen zich wel eens kunnen verslikken. Ik zal iedereen de spanning besparen. Let maar op: over vijf jaar hebben we allemaal een portable computer die er uitziet als een zak patat met pindasaus.

2010-04-08T09:20:00.010+02:00

HITPOTENTIE

Na amper een half jaar werken, zal ik weer op zoek moeten naar een andere baan. Crisis heet dat. Of mismanagement. Het is maar net hoe je het bekijkt. ‘Typisch een geval van het glas halfvol of halfleeg zien.’, hoor ik mensen vaak in al hun tegeltjeswijsheid beweren. ‘Je moet de kansen zien.’ Maar kan iemand mij vertellen waarom dat glas dan nooit eens fatsoenlijk gevuld is? Het zal wel te maken hebben met de oer-Hollandsche zuinigheid waar die rottige kleitabletten aan ontsproten zijn. ‘Kiek moar. Ut benne nie allein wiestheden, oe kaan ok die plee betieg’len!’ Gek dat Socrates daar nooit opgekomen is.

Vroeger was alles beter. Vroeger zou ik nog uitvinder worden. Ik zou een drankje uitvinden dat net zo succesvol werd als Coca Cola en ik zou er extreem rijk mee worden. Ik zou een tekenfilmstudio beginnen waar elk jaar met kerst een avondvullende film uit zou rollen om daarmee de weke hersentjes van kleine kinderen te bezoedelen met Disney-achtige moraalridderij en ik zou er extreem rijk mee worden. Ja, als er iets was wat ik zou gaan worden, dan was het toch wel rijk. Van alle psychotische inwoners van Duckstad was Dagobert Duck dan ook mijn held. Waar zijn debiele neefje zich nauwelijks een bad kon veroorloven, zwom deze eend gewoon in zijn eigen geld. Hij had een limousine met chauffeur en een enorm pakhuis dat alleen maar diende om z'n fortuin in te bewaren. Het was totaal onduidelijk waar al dit geld vandaan kwam of waarom hij het niet gewoon op de bank zette, maar dat maakte ook niet uit. Diep van binnen was Dagobert eigenlijk een filosoof. ‘Ik zwem, dus ik ben.’ Bovendien bleek het jaren later nog niet zo'n gek idee om je geld in een pakhuis op te potten, in plaats van het toe te vertrouwen aan de grijpgrage handen van de bancaire medemens. Die onderliggende boodschap pikte ik dan ook feilloos op. Ik had een beschilderd Russisch potje met deksel waar ik al het geld in bewaarde dat ik in de loop der tijd van ooms, tantes, opa's, oma's en mijn ouders had afgetroggeld. Ik gaf nooit iets uit. Ik bewaarde om het bewaren. De vorm was de functie. Ik deed het omdat mijn held het ook deed. Maar ook vanwege de warme gloed die langs mijn ruggengraat omhoog kroop en een uitweg vond via mijn dollar-vormige pupillen, elke keer als ik het dekseltje optilde en een blik wierp op de (toen nog) fel gekleurde bankbiljetten.

Je kunt je voorstellen dat een dergelijk vertoon van prematuur kapitalistisch gedrag niet bij iedereen in de smaak viel. Al snel kreeg ik de naam gierig te zijn. Iets wat mij sindsdien achtervolgt als ik niet tijdig besef dat het mijn beurt is om een rondje te halen of als ik weiger om meer dan één keer per jaar de stad in te gaan om nieuwe kleren te kopen. Alsof geld uitgeven aan onzinnige dingen als een vijfde spijkerbroek een deugd is. Alsof de leegheid van het bestaan kan worden opgevuld met een nieuwe driezitsbank van IKEA. Was het maar zo simpel. Alhoewel die Zweden wel een erg tevreden volkje schijnen te zijn. Hoe dan ook, in de vele dagen en avonden die ik destijds op mijn zolderkamertje doorbracht tekende zich langzaam maar zeker een succesvolle toekomst af. In de vele blocnotes en schetsboeken die ik minutieus volkrabbelde ontstond de basis van wat ooit een groot imperium zou worden. Ik had, zo gezegd, hitpotentie. Net als het complete muziekalbum dat zich (met songteksten, baslijnen en al) al jaren in mijn hoofd bevind en waarmee ik ooit nog eens de wereld ga veroveren. The sky was the limit! Al bleek spoedig dat het zolderkamertje mij hoog genoeg was.

Het probleem is dat ik nogal lui ben. En dat is een eigenschap die zich moeilijk laat combineren met ambitie. In mijn hoofd ben ik een getroebleerde dichter. In mijn hoofd heb ik al tientallen fantastische kunstwerken gemaakt en breng ik avond aan avond de muziek van bovengenoemd album op weergaloze wijze ten gehore.Maar mijn ideeën verlaten helaas lang niet altijd mijn hoofd. Let’s face it: ik ben een dromer. In mijn dromen is het publiek gewillig en is Jan Smit gewoon visboer. Dat scheelt een hoop kan ik u vertellen. Maar het tij is aan het keren! Sinds kort organiseer ik culturele avonden en ben ik enthousiast blogger. Vanaf begin mei stop ik met dromen.

2010-04-02T14:37:00.020+02:00

EIERTEKORT

Halleluja! De paashaas kan opgelucht adem halen. Verfkwast en eiermandje kunnen weer van zolder worden gehaald en het rood-wit geblokte kleed kan op tafel. Albert Heijn heeft ons namelijk verzekerd dat er dit weekend genoeg eieren in de schappen zullen liggen om de hongerige maag van elke Nederlander tevreden te kunnen stellen. Heerlijk!

Naar het schijnt hebben we namelijk afgelopen kerst met een tekort aan eieren te kampen gehad. Middenstanders en grootgrutters zaten met de handen in het haar. Hier en daar werd destijds nog geprobeerd om elke iets-te-dikke-hen een enkel eitje te ontfutselen door het met twee handen te omklemmen en zachtjes te knijpen. Uiteraard, zo verzekerde men de dierenbescherming, alleen om zeker te weten dat het beest de boel niet belazerde. Een enkele kippenboer dreigde zelfs over te gaan tot een geïmproviseerde keizersnee, gevoelig als men was voor de jammerende klanken van de tientallen hongerigen die zich op de oprijlaan van hun boerderij verschanst hadden. Het mocht niet baten. Als overmaat van ramp waren kort daarvoor alle legbatterijen in Duitsland bij wet verboden, waardoor onze schaarse voorraad ook nog werd opgesoupeerd door die vadsige worstenvreters. Eén ding wisten ze bij het productschap Pluimvee en Eieren zeker: dit nooit meer!

Sinds die onzekere tijden in december zijn er gelukkig honderden leghennen bijgekomen. Bovendien hebben de oosterburen ons gezworen om minder stramme maxen te consumeren, waardoor wij Nederlanders weer als gewoonlijk van ons eitje kunnen genieten. De kippen rusten — as we speak — uit van de gedane arbeid en genieten van een welverdiend lang weekend. Het productschap heeft beloofd om het kunstmatige licht in hun verblijven deze dagen wat minder lang aan te laten.

Toch vreemd dat waarschijnlijk niemand straks zal stilstaan bij de vraag waar die plotselinge behoefte aan eieren rond de paasdagen vandaan komt. Als men straks weer geknield tussen de narcissen zit, met de handen tastend naar een beschilderd exemplaar, zal slechts een enkeling denken: ‘Waar ben ik in godsnaam mee bezig?’. En dat is grappig. De vergelijking met de kerstdagen dringt zich namelijk nogmaals op. Elk jaar verbaas ik me weer over de hysterie die ontstaat als de laatste kerstbomen op dreigen te raken en je overal zwetende vaders ziet stuntelen met een treurige homp takken in hun bakfiets. Ze hebben geen idee meer waarom ze aan deze heilloze exercitie begonnen zijn, maar de buren hebben ook een boom, dus zal het wel zo horen.

Goed, genoeg gezeurd. Laten we denken aan het heerlijke begin van de lente! Overal prachtige bloemen en prille blaadjes aan de bomen. De eerste dartelende lammetjes... Maar toch vooral ook aan de repetitief malende kaken van een hele kudde schapen.

2010-04-01T13:15:00.005+02:00

LENTEKRIEBELS

“Brutus is dood...” Het duurde even voordat ik besefte waar het over ging. “Ik kwam de kamer binnen en toen merkte ik dat hij wel erg stil zat.” Een vriendin van me vertelde het me in bittere ernst, haar hoofd ligt gebogen. Deze uitleg moest vooral als reden dienen waarom ze zo verdrietig was de hele tijd. Het was immers een vrijdagavond vol bier en dus bepaald geen moment om verdrietig te zijn.

Amper 7 jaar en toch al op het eind van zijn leven. Brutus, een hoogbejaarde baardagaam, had — na jaren van eenzame opsluiting — op een gewone vrijdagmiddag het tijdelijke voor het eeuwige ingewisseld en lag zo stil in zijn hokje zoals alleen reptielen dat kunnen. Op het eerste gezicht niks aan de hand dus, maar zelfs de warme lamp bovenin zijn glazen gevangenis kon niet verhullen dat de ijzige kou van de dood definitief zijn intrede had gedaan.

Wat is dat toch met mensen en hun eeuwige ambivalente houding ten opzichte van dieren? Onherroepelijk moest ik terugdenken aan een zondagmiddag slenteren door de stad waarbij ik het etalageraam van een dierenwinkel passeerde. Daar, in het lijzige licht van een zestal TL-buizen, bevonden zich twee muren van opeengestapelde kooien met daarin weer vele tientallen vogeltjes. De één iets groter dan de ander, maar allemaal even kleurrijk en onrustig rondfladderend in de spaarzame ruimte die hen gegund was. Het aanschouwen van dit tafereel maakte me triest. Wat bracht iemand ertoe om deze prachtige dieren uit hun natuurlijke omgeving te halen en in een minuscuul hokje te proppen waar de gemiddelde scharrelkip nog niet dood in gevonden zou willen worden? En dat zonder ook maar een minuut stil te staan bij het simpele feit dat vogels nou eenmaal vooral goed zijn in vliegen en dat juist díe eigenschap hen nu volledig onmogelijk werd gemaakt.

In de vele jaren waarin we onszelf hebben opgewerkt van half-debiele apen naar de vraatzuchtige schepsels die we nu zijn, heeft de mensheid vooral zichzelf weten te bedienen. Tuurlijk, incidenteel wilden we nog wel eens stilstaan bij het lot van minder bedeelden en hebben we halfslachtige conferenties georganiseerd om het uitsterven van de tonijn of het Noord-Siberisch damhert te gedenken, maar ondertussen is onze moraal ten opzichte van dieren nauwelijks veranderd. Je hoeft niet bepaald een Franse atoomgeleerde te zijn om te zien dat de miljoenen koeien en varkens die we jaarlijks in onze bioindustrie tot worst verwerken een verschrikkelijk leven achter de rug hebben. Is dit dan een pleidooi voor vegetarisme? Is dit het wijsneuzerige toontje van de anti-globalist die het allemaal beter denkt te weten? Nee, absoluut niet. Maar in mijn optiek zou het pas echt van beschaving getuigen als we — nu we toch wat vrije tijd over hebben — onze lage, primaire behoeftes aan de kant zouden schuiven en ons gedrag tegenover dieren eens grondig ter discussie zouden stellen.

Sinds die bewuste zondagmiddag fantaseer ik regelmatig over een daad van burgerlijke ongehoorzaamheid. Met een fors stuk gereedschap zou ik deze arme schepsels uit hun benarde positie willen bevrijden, waarna ze — als in De rattenvanger van Hamelen — in een kleurige stoet achter me aan zouden vliegen, de vrijheid tegemoet. Het aandienen van de lente lijkt me hiervoor een geschikt moment.